მემკვიდრეობისა და ჩუქების გადასახადი საქართველოში: ვინ იხდის, ვინ თავისუფლდება და რა ღირს

არსებობს თუ არა საქართველოში მემკვიდრეობის ან ჩუქების გადასახადი?

ცალკე გადასახადების სახით არა. საქართველო მემკვიდრეობით ან საჩუქრად მიღებულ ქონებას მიმღების შემოსავლად განიხილავს, შემდეგ კი ოჯახის ფარგლებში გადაცემების უმეტესობას გადასახადისგან ათავისუფლებს. ახლო ნათესავები, ანუ საგადასახადო კოდექსის პირველი და მეორე „რიგი“, არაფერს იხდიან, რა ღირებულებისაც არ უნდა იყოს ბინა. უფრო შორეული ნათესავები, მესამე და მეოთხე რიგი, გადასახადისგან თავისუფლდებიან წელიწადში 150 000 ლარამდე. ნებისმიერ სხვა პირს შეუძლია ფიზიკური პირისგან წელიწადში 1 000 ლარამდე ღირებულების საჩუქრები გადასახადის გარეშე მიიღოს; ამ ზღვარს ზემოთ, ასევე ოჯახური რიგების გარეთ მიღებული მემკვიდრეობის შემთხვევაში, ღირებულება შემოსავლად ითვლება და, კოდექსის ჩვენეული წაკითხვით, ზოგადი, 20%-იანი განაკვეთით იბეგრება.

ამ გვერდზე აღწერილია, ვინ თავისუფლდება გადასახადისგან, როგორ ფასდება, დეკლარირდება და იხდება დასაბეგრი გადაცემა, რა ღირს ნოტარიუსისა და რეესტრის მომსახურება, რა ემართება გარდაცვლილის საგადასახადო დავალიანებას და როგორ შეიძლება იმავე ქონებას გადასახადი თქვენმა ქვეყანამაც დააკისროს. სამოქალაქო-სამართლებრივი ნაბიჯები განხილულია ჩვენს გვერდებზე უცხოელის ქონების მემკვიდრეობის და ქონების საჩუქრად გადაცემის შესახებ.

ვინ იხდის და ვინ თავისუფლდება

რიგებს საგადასახადო კოდექსი ჩუქებისა და ანდერძისთვის ადგენს და ისინი არ ემთხვევა მემკვიდრეთა იმ რიგითობას, რომელსაც სამოქალაქო სამართალი იცნობს. მესამე და მეოთხე რიგისთვის დაწესებული 150 000 ლარის ზღვარი ერთი საგადასახადო წლის განმავლობაში მიღებულ საჩუქრებსა და მემკვიდრეობას ერთად მოიცავს. განქორწინებისას მიღებული ქონებაც გადასახადისგან თავისუფალია (მუხლი 82(1)(e)).

როგორ ფასდება და იბეგრება დასაბეგრი გადაცემა

თუ შეღავათი არ მოქმედებს, ქონების ღირებულება მიმღების შემოსავალია და ზოგადი, 20%-იანი განაკვეთით იბეგრება (მუხლი 81(1)). კოდექსი მიღებული „ქონების ღირებულების“ შესახებ საუბრობს; პრაქტიკაში ეს არის მისი საბაზრო ღირებულება იმ მომენტისთვის, როცა მიმღები მას იღებს, ანუ იგივე თანხა, რომელიც ქონების მომავალი გაყიდვისას საწყის ღირებულებად იქცევა (მუხლი 82(4)(b)). ყველაზე საიმედო მტკიცებულება ახლახან მომზადებული შეფასების ანგარიშია.

ყველაზე მეტ ყურადღებას ბოლო ორი მაგალითი მოითხოვს: როცა ბინა უფრო შორეულ ნათესავს ან მეგობარს გადაეცემა, მისი ღირებულების იმ ნაწილის მეხუთედი, რომელიც შეღავათს აღემატება, შეიძლება გადასახადად დაჯდეს. გადაცემის დაგეგმვამ მესაკუთრის სიცოცხლეშივე, მაგალითად ნასყიდობის ან რამდენიმე საგადასახადო წელზე გადანაწილებული ჩუქების სახით, შეიძლება შედეგი შეცვალოს, თუმცა ეს ჯერ ბუღალტერთან უნდა გადაამოწმოთ.

დეკლარირება და გადახდა

• შეტყობინება რეესტრისგან. ნაჩუქარი ან მემკვიდრეობით მიღებული ქონების ახალ მესაკუთრედ რეგისტრაციამდე, თუ ეს ქონება სრულად არ არის გათავისუფლებული, საჯარო რეესტრი მიმღებს უნდა აცნობოს, რომ მას დეკლარირებისა და გადახდის ვალდებულება აქვს (მუხლი 153(6)).
• წლიური დეკლარაცია. ასეთი შემოსავლის დეკლარაციის წარდგენის ვადა გადაცემის მომდევნო წლის 1 აპრილამდეა, რეზიდენტებისა და არარეზიდენტებისთვის თანაბრად (მუხლი 153(1)).
• გადახდისთვის 2 წელი. როცა მესამე და მეოთხე რიგის ნათესავებისთვის ერთი წლის განმავლობაში გაკეთებული საჩუქრები და მემკვიდრეობა 150 000 ლარს აღწევს ან აღემატება, გადასახადის გადახდა შესაძლებელია 2 კალენდარული წლის განმავლობაში, ფინანსთა მინისტრის მიერ დადგენილ ვადებში (მუხლი 153(7)).
• კომპანიების საჩუქრები. კომპანიას ან მეწარმეს, რომელიც ქონებას ჩუქნის, შეიძლება საგადასახადო აგენტის სახით გადასახადის დაკავება დაევალოს; ფიზიკურ პირ მჩუქებელს ეს ვალდებულება არ აქვს.

გარდაცვლილის საგადასახადო დავალიანება

მემკვიდრეებს ქონებასთან ერთად საგადასახადო დავალიანებაც გადაეცემათ. საგადასახადო კოდექსის 57-ე მუხლის თანახმად, დავალიანებას, რომელიც გარდაცვლილს გარდაცვალების დღეს ჰქონდა, მემკვიდრეები თავიანთი წილების პროპორციულად ფარავენ, სამკვიდრო მოწმობის მიღების დღიდან. მემკვიდრე, რომელმაც ასეთი დავალიანების შესახებ იცის, ამის თაობაზე საგადასახადო ორგანოს უნდა აცნობოს, ორგანო კი მოწმობის გაცემის შესახებ ინფორმაციის მიღებიდან 30 დღის განმავლობაში მას შეტყობინებას უგზავნის. დავალიანება ჩამოიწერება, თუ მემკვიდრე არ არსებობს, თუ მემკვიდრე სამკვიდროზე უარს ამბობს, ან იმ ნაწილში, რომლითაც ის მემკვიდრეობით მიღებული ქონების ღირებულებას აღემატება. გადაუხდელი ქონების გადასახადის გამო ბინაზე შეიძლება საგადასახადო გირავნობა/იპოთეკაც იყოს რეგისტრირებული, რომელიც მემკვიდრისგან ბინის მყიდველზე გადავა, ამიტომ მემკვიდრეობის მიღებამდე რეესტრის ამონაწერი გადაამოწმეთ.

ნოტარიუსისა და რეესტრის ხარჯები

საზღვარგარეთ გაცემული დოკუმენტები, მაგალითად გარდაცვალების მოწმობა ან უცხოური სამკვიდრო მოწმობა, აპოსტილით ან ლეგალიზაციით უნდა დამოწმდეს და ნაფიცმა თარჯიმანმა ქართულად უნდა თარგმნოს, რაც დამატებით ხარჯს იწვევს. ჩუქების ხელშეკრულების ნოტარიულად დამოწმება სავალდებულო არ არის; ამის ნაცვლად შეიძლება მხოლოდ ხელმოწერები დამოწმდეს, რაც უფრო იაფი ჯდება.

ჩუქება, ნასყიდობა თუ ანდერძი: გადასახადის შედარება

შვილისა ან მეუღლისთვის საგადასახადო შედეგი ერთნაირია, რომელი გზაც არ უნდა აირჩიოთ; განსხვავება დროში, ხარჯსა და კონტროლშია. ჩუქება რეგისტრაციის მომენტიდან შედის ძალაში და მისი გაუქმება რთულია, ანდერძის შეცვლა კი გარდაცვალებამდე ნებისმიერ დროს შეიძლება. ნათესავებს შორის საბაზროზე დაბალ ფასად ნასყიდობა საგადასახადო თვალსაზრისით არაფერს გაძლევთ და შეიძლება გადაიხედოს, რადგან საგადასახადო ორგანოს უფლება აქვს, ურთიერთდაკავშირებულ პირებს შორის გარიგებებზე საბაზრო ფასი გაავრცელოს.

მეუღლეები და თანასაკუთრებაში არსებული ბინები

სამოქალაქო კოდექსის მიხედვით, ქორწინების პერიოდში შეძენილი ბინა ორივე მეუღლის თანასაკუთრებაა, თუ საქორწინო ხელშეკრულება სხვა რამეს არ ითვალისწინებს, მაშინაც კი, როცა რეესტრში მხოლოდ ერთ-ერთი მათგანია ჩაწერილი. ერთ-ერთი მეუღლის გარდაცვალებისას სამკვიდროში მხოლოდ გარდაცვლილის წილი შედის; ცოცხლად დარჩენილი მეუღლის საკუთარი წილი მემკვიდრეობით არ გადადის და არც იბეგრება. სამკვიდრო მოწმობისთვის ნოტარიუსის საზღაურიც მხოლოდ გარდაცვლილის წილიდან გამოითვლება. თუ წყვილის ქვეყნის სამართალი მეუღლეთა ქონებას სხვაგვარად აწესრიგებს, შედეგი შეიძლება განსხვავებული იყოს, და ეს საკითხი ანდერძის შედგენამდე იურისტთან უნდა გაირკვეს.

საზღვარგარეთ მცხოვრები მემკვიდრეები

საზღვარგარეთ მცხოვრები მემკვიდრე იმავე საგადასახადო წესებს ექვემდებარება, რასაც რეზიდენტი: შეღავათები ოჯახურ რიგზეა დამოკიდებული და არა რეზიდენტობაზე. თუ გადასახადის გადახდა საჭიროა, მემკვიდრე საქართველოში გადასახადის გადამხდელად უნდა დარეგისტრირდეს და შემოსავლების სამსახურის ონლაინ პორტალით ისარგებლოს, ან იმოქმედოს წარმომადგენლის მეშვეობით, რომელსაც ნოტარიულად დამოწმებული მინდობილობა აქვს და რომელსაც ნოტარიუსთან და რეესტრთან საქმის მოგვარებაც შეუძლია. წინასწარ გაითვალისწინეთ დრო, რომელიც საზღვარგარეთ გაცემული დოკუმენტების აპოსტილით დამოწმებასა და თარგმნას სჭირდება, რადგან მემკვიდრეობის მისაღებად დადგენილი 6-თვიანი ვადა მემკვიდრეობის გახსნიდან აითვლება და არა იმ დღიდან, როცა საბუთები ხელში ჩაგივარდებათ.

გადაცემის შემდეგ: გაყიდვა და ქონების გადასახადი

მიმღები, რომელიც ბინას მოგვიანებით გაყიდის, იბეგრება გაყიდვის ფასსა და მიღების მომენტის საბაზრო ღირებულებას შორის სხვაობაზე. პირველი რიგის მემკვიდრე ან დასაჩუქრებული წინა მესაკუთრის ფლობის წლებს საკუთარს უმატებს, ასე რომ, ბინა, რომელიც მშობლებს ათწლეულების განმავლობაში ეკუთვნოდათ, შეიძლება მაშინვე და გადასახადის გარეშე გაიყიდოს; ყველა სხვა მიმღებისთვის ახალი 2-წლიანი ვადა იწყება. დეტალები ჩვენს გვერდზეა ქონების გაყიდვის დაბეგვრის შესახებ.

ქონების გადასახადი ახალ მესაკუთრეზე გადადის. ოჯახის შემოსავლის კრიტერიუმისთვის, რომლითაც დგინდება, იხდის თუ არა ფიზიკური პირი ქონების გადასახადს, ოჯახის წევრებისგან მემკვიდრეობით, ჩუქებით ან განქორწინებისას მიღებული ქონების ღირებულება შემოსავლად არ ითვლება, ამიტომ ბინის მემკვიდრეობით მიღება თავისთავად ოჯახს 100 000 ლარის ზღვარს ზემოთ ვერ აიყვანს.

როცა მჩუქებელი კომპანიაა

დღგ-ის გადამხდელად რეგისტრირებული კომპანია, რომელიც აჩუქებს ბინას, რომლის შეძენისას დღგ ჩათვლაში მიიღო, ისე განიხილება, თითქოს ბინა ანაზღაურებით მიაწოდა, ამიტომ მის ღირებულებაზე შეიძლება 18%-იანი დღგ წარმოიშვას. ამ წესის მოქმედებას სცდება მხოლოდ ერთ პირზე წელიწადში 50 ლარამდე ღირებულების საჩუქრები. მოგების გადასახადის მიზნებისთვისაც კომპანიის საჩუქარი უსასყიდლო მიწოდებად ითვლება. კომპანიიდან მის მფლობელებზე ქონების გადაცემას ეხება ჩვენი გვერდი კომპანიის საკუთრებაში არსებული ქონების დაბეგვრის შესახებ.

მემკვიდრეობის გადასახადი თქვენს ქვეყანაში

საქართველოს ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილების შეთანხმებები შემოსავლისა და ნამეტის გადასახადებს მოიცავს, და ვერ მოვიძიეთ ვერც ერთი, რომელიც მემკვიდრეობის ან ჩუქების გადასახადებზე ვრცელდება, ამიტომ საქართველოში მოქმედი შეღავათი სხვა ქვეყანას ხელს არ უშლის, იმავე ბინას გადასახადი დააკისროს. სამი მაგალითი:

• გაერთიანებული სამეფო. 2025 წლის 6 აპრილიდან გაერთიანებული სამეფოს გრძელვადიანი რეზიდენტი, როგორც წესი, პირი, რომელიც წინა 20 წლიდან 10 წლის განმავლობაში იყო რეზიდენტი, გაერთიანებული სამეფოს მემკვიდრეობის გადასახადს მთელ მსოფლიოში არსებულ აქტივებზე იხდის, 40%-ის ოდენობით იმ ნაწილზე, რომელიც GBP 325 000-ის ოდენობის ნულოვანი განაკვეთის ზღვარს აღემატება.
• ამერიკის შეერთებული შტატები. ფედერალური სამკვიდრო გადასახადი ვრცელდება აშშ-ის მოქალაქეებისა და რეზიდენტების მთელ მსოფლიოში არსებულ სამკვიდროზე, ძირითადი გამონაკლისით USD 15 000 000-ის ოდენობით 2026 წელს გარდაცვლილთათვის.
• გერმანია. მემკვიდრეობის გადასახადი მთელ სამკვიდროზე ვრცელდება, თუ გარდაცვლილი ან მემკვიდრე გერმანიაში ცხოვრობს, გადასახადისგან თავისუფალი ზღვრებით, მაგალითად EUR 500 000 მეუღლისთვის და EUR 400 000 თითოეული შვილისთვის.

გადაცემის დაგეგმვა ნაბიჯ-ნაბიჯ

1. დაადგინეთ რიგი

   განსაზღვრეთ, რომელ რიგს მიეკუთვნება მიმღები საგადასახადო კოდექსის მიხედვით და არა სამოქალაქო სამართლის მიხედვით.

2. შეაფასეთ ბინა

   თუ გადაცემა შეიძლება დაიბეგროს, ბინის შეფასება შეუკვეთეთ.

3. შეამოწმეთ ვალები და დატვირთვები

   გადახედეთ რეესტრის ამონაწერს და იკითხეთ, ხომ არ არსებობს საგადასახადო დავალიანება.

4. დეკლარაცია დროულად წარადგინეთ

   თუ გადასახადი გადასახდელია, დეკლარაცია მომდევნო წლის 1 აპრილამდე წარადგინეთ.

5. შეამოწმეთ თქვენი ქვეყნის წესები

   იქაურ კონსულტანტს გადაცემამდე მიმართეთ და არა მის შემდეგ.

რისკები და გამონაკლისები

• შორეული მემკვიდრეები. ოჯახური რიგების გარეთ გაკეთებული საჩუქრები და მემკვიდრეობა შეიძლება 20%-ით დაიბეგროს.
• მემკვიდრეობით მიღებული ვალები. საგადასახადო დავალიანება მემკვიდრეებზე მათი წილების პროპორციულად გადადის.
• შეფასებასთან დაკავშირებული დავები. საგადასახადო ორგანოს შეუძლია დაბალი ღირებულება სადავოდ გახადოს.
• თქვენი ქვეყნის გადასახადი. ქართული შეღავათები საზღვარგარეთ არ მოქმედებს.
• კომპანიის საჩუქრები. შეიძლება დღგ და მოგების გადასახადი წარმოიშვას.

ხშირი კითხვები

არსებობს თუ არა საქართველოში მემკვიდრეობის გადასახადი?

ცალკე გადასახადი არა; მემკვიდრეობით მიღებული ქონება მემკვიდრის შემოსავალია, ოჯახის ახლო წევრები კი გადასახადისგან თავისუფლდებიან.

იხდიან თუ არა შვილები გადასახადს მემკვიდრეობით მიღებულ ბინაზე?

არა; შვილები პირველი რიგის მემკვიდრეები არიან და სრულად თავისუფლდებიან გადასახადისგან.

რა ხდება ძმისშვილებისა და დისშვილების შემთხვევაში?

ისინი მეორე რიგს მიეკუთვნებიან და სრულად თავისუფლდებიან.

რა თანხის მიღება შეუძლიათ გადასახადის გარეშე ბებიას, ბაბუას, დეიდას ან მამიდას?

წელიწადში 150 000 ლარამდე, საჩუქრებისა და მემკვიდრეობის ჯამში.

შემიძლია თუ არა მეგობარს ბინა გადასახადის გარეშე ვაჩუქო?

მხოლოდ წელიწადში 1 000 ლარამდე; ამაზე მეტის შემთხვევაში მეგობარი ღირებულების 20%-ს იხდის.

როდის ხდება გადასახადის დეკლარირება?

გადაცემის მომდევნო წლის 1 აპრილამდე.

იხდიან თუ არა მემკვიდრეები გარდაცვლილის გადასახადებს?

დიახ, თავიანთი წილების პროპორციულად, მაგრამ არასოდეს მემკვიდრეობით მიღებულის ღირებულებაზე მეტს.

დაბეგრავს თუ არა ჩემი ქვეყანა საქართველოში არსებულ ბინას?

შესაძლოა; გაერთიანებული სამეფო, აშშ და გერმანია გარკვეულ შემთხვევებში მთელ მსოფლიოში არსებულ სამკვიდროს ბეგრავენ.

წყაროები

1. საქართველოს საგადასახადო კოდექსი (მუხლები 57, 81, 82, 153 და ქონების გადასახადის მუხლები), საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე (ნანახია 2026 წლის 19 ოქტომბერი)
2. მთავრობის №507 დადგენილება სანოტარო მოქმედებათა საზღაურის შესახებ, საქართველოს მთავრობა (ნანახია 2026 წლის 19 ოქტომბერი)
3. საფასური და ვადები, საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო (ნანახია 2026 წლის 19 ოქტომბერი)
4. Georgia: income determination for individuals (საქართველო: ფიზიკური პირების შემოსავლის განსაზღვრა), PwC Worldwide Tax Summaries (ნანახია 2026 წლის 19 ოქტომბერი)
5. Inheritance Tax Manual: long-term residence (მემკვიდრეობის გადასახადის სახელმძღვანელო: გრძელვადიანი რეზიდენტობა), HM Revenue and Customs, გაერთიანებული სამეფოს საგადასახადო და საბაჟო სამსახური (ნანახია 2026 წლის 19 ოქტომბერი)
6. UK inheritance tax rates and thresholds for expats and non-residents (გაერთიანებული სამეფოს მემკვიდრეობის გადასახადის განაკვეთები და ზღვრები ემიგრანტებისა და არარეზიდენტებისთვის), Taxes for Expats (ნანახია 2026 წლის 19 ოქტომბერი)
7. 2026 federal estate exemption (2026 წლის ფედერალური სამკვიდრო გადასახადის გამონაკლისი), Bowditch and Dewey, 2025 წლის 28 ოქტომბერი (ნანახია 2026 წლის 19 ოქტომბერი)
8. German inheritance tax FAQ (გერმანიის მემკვიდრეობის გადასახადი: ხშირად დასმული კითხვები), German probate lawyer, გერმანელი იურისტი სამემკვიდრეო საქმეებზე (ნანახია 2026 წლის 19 ოქტომბერი)

ცვლილებების ისტორია

• 19 ოქტომბერი, 2026 - განმარტება გამოქვეყნდა საგადასახადო კოდექსის, სანოტარო ტარიფისა და გაერთიანებული სამეფოს, აშშ-ისა და გერმანიის მემკვიდრეობის გადასახადის შესახებ ოფიციალური წყაროებისა და კონსულტანტების განმარტებების საფუძველზე.