ცენტრალური გათბობა საქართველოში: ქვაბი ბინაში და არა ქალაქის ქსელი

ცენტრალური გათბობა საქართველოში: ჩვეულებრივ, ერთი ქვაბი ერთი ბინისთვის

ცენტრალური გათბობა ქართულ განცხადებაში წყლის გათბობის სისტემას ნიშნავს, რომელიც მხოლოდ ერთ ბინას ემსახურება: ბინაში დამონტაჟებული პატარა გაზის ქვაბი წყალს აცხელებს და მილებით თითოეული ოთახის რადიატორებსა თუ იატაკის კონტურებს აწვდის.

ეს გამოთქმა საკუთრების არცერთ კანონში არ არის განმარტებული; ყველაზე მკაფიო განმარტებებს სტატისტიკა გვაძლევს. საქსტატის 2022 წლის კვლევა „შინამეურნეობების ენერგომოხმარება“ ერთმანეთისგან მიჯნავს ორ კატეგორიას. პირველია „ცენტრალური გათბობის სისტემა“, რომელიც სითბოს საჯარო ცენტრალური გათბობის მილსადენი ქსელიდან, თბოელექტროსადგურიდან, მუნიციპალური ან შენობის ქვაბებიდან და მსგავსი წყაროებიდან იღებს. მეორეა „გათბობის ინდივიდუალური ცენტრალური სისტემა (გაზი)“, რომლის წყაროც გაზის ქსელზე მიერთებული მცირე სიმძლავრის ქვაბია. ის, რასაც ქართველი გამყიდველი ცენტრალურ გათბობად მონიშნავს, თითქმის ყოველთვის მეორე სახეობაა. ახალი შენობებისთვის ტექნიკურ წესებს ადგენს მთავრობის 2021 წლის 13 ივლისის №354 დადგენილება ენერგოეფექტურობის მინიმალური მოთხოვნების შესახებ, რომელიც საქართველოს საკანონმდებლო მაცნეზეა გამოქვეყნებული.

ბრიტანელი მყიდველისთვის ეს მოწყობა ნაცნობია, რადგან მის ქვეყანაშიც ცენტრალური გათბობა ქვაბსა და რადიატორებს ნიშნავს. ხაფანგი რუსულენოვან მკითხველს ელის: გამოთქმა центральное отопление მას ქალაქის ქსელიდან მიწოდებულ სითბოს აფიქრებინებს, რომელსაც ბინის მესაკუთრე არც მართავს და არც აკონტროლებს. საქართველოში კი გაზის ანგარიში მესაკუთრის სახელზეა, ის თავად წყვეტს, როდის ჩართოს გათბობა, და ქვაბის მოვლის ხარჯსაც თავად ფარავს. ამიტომ იკითხეთ, სად დგას ქვაბი, რა სიმძლავრისაა და ვინ ემსახურება მას.

როგორ ახარისხებს საქსტატი გათბობას და რას იყენებენ შინამეურნეობები

საქსტატმა შინამეურნეობები 2021 წლის 1 მაისიდან 2022 წლის 1 მაისამდე პერიოდზე გამოკითხა. კითხვარში „ცენტრალური გათბობის სისტემა (შენობის ინდივიდუალური ქვაბი)“ და „გათბობის ინდივიდუალური ცენტრალური სისტემა“ ცალ-ცალკე პასუხებად იყო წარმოდგენილი: შენობის ქვაბი და ბინის ქვაბი სხვადასხვა რამაა.

იმ შინამეურნეობებს შორის, რომლებიც ოთახ-ოთახ თბებიან, ქალაქის მცხოვრებნი ძირითადად ბუნებრივ აირს წვავენ (59,4%), შემდეგ მოდის შეშა (10,5%) და ელექტროენერგია (9,3%) (ცხრილი 3.12). ქალაქის შინამეურნეობები ყველაზე ხშირად 5 თვის (39,2%) ან 6 თვის (34,1%) განმავლობაში ათბობენ (ცხრილი 3.13), ყველა შინამეურნეობის 36,4% კი მხოლოდ 16-დან 30 მ²-მდე ფართს ათბობს (ცხრილი 3.10). ბოლო მაჩვენებელს მნიშვნელობა აქვს, როცა გამყიდველი გასული ზამთრის ქვითრებს გიჩვენებთ: ოჯახმა, რომელიც ერთ-ორ ოთახს ათბობდა, გაცილებით ნაკლები გადაიხადა, ვიდრე მყიდველი გადაიხდის, როცა ყველა ოთახის გათბობას დაიწყებს.

რა ბედი ეწია თბილისის ცენტრალიზებულ თბომომარაგებას

გ. ვარდიგორელის 2002 წლის ანგარიში, რომელიც გაეროს უნივერსიტეტის გეოთერმული სასწავლო პროგრამისთვის მომზადდა, საბურთალოზე ჩატარებულ კვლევას ეყრდნობა და 1990-დან 2000 წლამდე პერიოდს მოიცავს. მისი გამოქვეყნებული ანოტაცია აღწერს თბილისის თბომომარაგების სისტემას, რომელიც ათობით თბოსადგურისგან შედგებოდა და საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ მწყობრიდან გამოვიდა; ამის შემდეგ შინამეურნეობების უმეტესობა ელექტროგათბობაზე გადავიდა. სრული ანგარიშის გახსნა ვერ შევძელით, ამიტომ მის ციფრებს არ ვიმოწმებთ. JAMnews-ის ზეპირი ისტორია 1990-იანი წლების კრიზისზე იხსენებს, როგორ შეწყდა გაზის მიწოდება და როგორ მოედო ნავთის ღუმელები გაუთბობელ ბინებს.

ვერ დავადასტურეთ, მუშაობს თუ არა დღეს თბილისში მსგავსი ქსელი სადმე. ამიტომ, როცა საბჭოთა პერიოდის ბინის განცხადებაში ცენტრალური გათბობა წერია, იკითხეთ, ვინ და როდის დაამონტაჟა ქვაბი და შეიცვალა თუ არა მასთან ერთად მილებიც. საბჭოთა კორპუსისა და ახალი შენობის ჩვენი შედარება დანარჩენ განსხვავებებსაც მიმოიხილავს.

ახალ შენობებში გათბობის სისტემების წესები

№354 დადგენილება ვრცელდება შენობებზე, რომელთა ნებართვის განაცხადი 2022 წლის 30 ივნისის შემდეგ შევიდა, და ისეთ რეკონსტრუქციაზე, რომელიც შენობის გარსის 25%-ზე მეტს ეხება. ჩვენ წავიკითხეთ მისი პირველი გამოქვეყნებული რედაქცია და სამივე დადგენილება, რომლითაც მასში ცვლილებები შევიდა: 2023 წლის №283 და №328 და 2025 წლის №229. მათ პროექტის შესაბამისობის შემოწმების წესები შეცვალეს და არა ქვემოთ მოცემული გათბობის წესები.

დადგენილება სამ კლიმატურ ზონასაც გამოყოფს: 1-ელ ზონაში ბათუმი, ქუთაისი და ფოთია; მე-2-ში თბილისი, მცხეთა, გორი და თელავი; მე-3-ში ბორჯომი ბაკურიანთან ერთად, ყაზბეგი და მესტია. 900 მ-ზე მაღლა მდებარე შენობა 1-ელი ზონიდან მე-2-ში გადადის, 1 500 მ-ზე მაღლა კი მე-3-ში. ზონაზეა დამოკიდებული, რამდენად კარგად უნდა იყოს დათბუნებული შენობის გარსი და, შესაბამისად, რა დატვირთვით მოუწევს ქვაბს მუშაობა. სანაპირო ზოლის კედლებისთვის დადგენილ მნიშვნელობებს ჩვენი გვერდი ბათუმში ტენიანობასა და ობზე აჩვენებს.

გაზის მიწოდება და ქვაბის უსაფრთხოება

• მიერთების საფასური. 2026 წლის 1 ივლისიდან გაზის ქსელს მიერთებული შინამეურნეობა თვითმმართველ ქალაქში დღგ-ს ჩათვლით 1 100 ლარს იხდის, სხვა ადგილებში კი 800 ლარს, სამუშაოს შესრულებას კი შეიძლება 60 სამუშაო დღემდე დასჭირდეს (სემეკ-ის 2026 წლის 4 ივნისის №14 დადგენილება). ბინის შიდა გაზის ქსელს მესაკუთრე თავად აწყობს.
• დაუსრულებელი პროექტები. მუდმივი გაზმომარაგება შენობის ექსპლუატაციაში მიღებას მოსდევს, ამიტომ, სანამ პროექტი ექსპლუატაციაში მიიღება, ქვაბი შეიძლება კედელზე ეკიდოს და დასაწვავი არაფერი ჰქონდეს.
• შემოწმებები. 2023 წლის ოქტომბერში ენერგეტიკის ომბუდსმენმა პირველ არხს განუცხადა, რომ ღია წვის კამერიანი წყალგამაცხელებლები უკვე აკრძალულია და დარღვევას მიწოდების შეწყვეტა მოსდევს. „თბილისი ენერჯიმ“ შემოწმებული 200 000 მომხმარებლის 5%-თან აღმოაჩინა დარღვევა, დედაქალაქში ნახშირჟანგთან დაკავშირებული ბოლოდროინდელი 12 შემთხვევა კი ნაქირავებ ბინებსა და საქმიან ფართებში მოხდა.

გაზზე მომუშავე მოწყობილობებს მთავრობის 2020 წლის №84 დადგენილება აწესრიგებს, რომლის ტექსტიც არ წაგვიკითხავს; ვერ დავადასტურეთ, რას ადგენს ის საკვამურების, საძინებლებისა თუ ნახშირჟანგის დეტექტორების შესახებ. გაზის ტარიფებსა და ზამთრის ქვითრებს ჩვენს გვერდზე ნახავთ ბინის ფლობის წლიური ხარჯის შესახებ.

როგორ ჩანს ცენტრალური გათბობა განცხადებებსა და საბუთებში

• ss.ge-ის განცხადება. „ცენტ. გათბობა“ (ინგლისურ ინტერფეისზე „Central heating“) კეთილმოწყობის ერთი მოსანიშნი ველია, სადაც წყაროს, ქვაბისა თუ მისი ასაკის მისათითებელი ადგილი არ არის; ხშირად მის გვერდით „ბუნებრივი აირიც“ არის მონიშნული. კომერციულ ფართებსაც იგივე ველი აქვთ.
• დეველოპერის სპეციფიკაციის დანართი. აქ სისტემის აღწერა სავალდებულო ძალას იძენს: ქვაბის მარკა და სიმძლავრე კვტ-ში, რადიატორის ტიპი, გათვალისწინებულია თუ არა საკვამური და როგორ გადის მილები.
• კარკასის აღწერილობები. Korter თეთრ კარკასს გათბობის ჩათვლით აღწერს, დეველოპერი XO კი წერს, რომ თეთრ კარკასში გათბობის მილები, როგორც წესი, არ არის; ჩვენი გზამკვლევი შავი, თეთრი და მწვანე კარკასის შესახებ აჩვენებს, რამდენად განსხვავებულად გამოიყენება ეს იარლიყები.
• გაზის ანგარიში. გარიგების შემდეგ „თბილისი ენერჯისა“ ან SOCAR Georgia Gas-ის ანგარიში თქვენს სახელზე გადაფორმდება, როგორც ეს ჩვენს გზამკვლევშია ახსნილი ახალი მესაკუთრის კომუნალური ანგარიშების შესახებ.

ბინის შიდა აზომვითი ნახაზი ფართობებს აფიქსირებს და არა გათბობას. 2020 წლის კანონმა „შენობების ენერგოეფექტურობის შესახებ“ A-დან G-მდე ენერგეტიკული სერტიფიკატები შემოიღო, თუმცა ss.ge ენერგოკლასს არ აჩვენებს და ვერ დავადასტურეთ, ძალაშია თუ არა მისი მითითების ვალდებულება გაყიდვისა თუ გაქირავებისას. ენერგეტიკის საერთაშორისო სააგენტოს ცნობით, ახალი შენობები, რომლებიც ნებართვას 2029 წლის 30 სექტემბრის შემდეგ ითხოვენ, თითქმის ნულოვანი ენერგომოხმარების უნდა იყოს.

საილუსტრაციო მაგალითი: თბილისის ორი ბინა ერთი და იმავე მონიშვნით

ეს ჩვენი ილუსტრაციაა და არა რეალური შემთხვევა. თბილისის ორივე განცხადებაში მონიშნულია „ცენტ. გათბობა“.

ბინა A, საბჭოთა კორპუსში. მყიდველი ქვაბის ჩვენებას ითხოვს, მის ქარხნულ ფირფიტას ფოტოს უღებს და ამოწმებს, გადის თუ არა საკვამური გარეთ. №354 დადგენილება ამ შენობას არ შეეხება, ამიტომ ის, შეიძლება თუ არა თითოეული რადიატორის რეგულირება, უბრალოდ ადგილზე გასარკვევი ფაქტია.

ბინა B, თეთრი კარკასი ახალ შენობაში. ნებართვის განაცხადი 2022 წლის 30 ივნისის შემდეგ შევიდა, ამიტომ №354 დადგენილება ვრცელდება. სპეციფიკაციის დანართში გათბობის მილებია ჩამოთვლილი, მაგრამ არც ქვაბი და არც რადიატორები, შენობა კი ექსპლუატაციაში ჯერ მიღებული არ არის. მყიდველი ბიუჯეტში ითვალისწინებს ქვაბს, თერმოსტატული სარქველებით აღჭურვილ რადიატორებს, შიდა გაზის ქსელსა და მიერთების 1 100 ლარიან საფასურს, თავად მიერთებისთვის კი შენობის ექსპლუატაციაში მიღებიდან 60 სამუშაო დღემდე ვადას ითვალისწინებს.

მონიშვნა ერთნაირია, ქვაბი კი ორიდან მხოლოდ ერთ ბინას ჰქონდა.

ცენტრალური გათბობა, ცენტრალიზებული თბომომარაგება, გამათბობლები: ადვილად ასარევი ცნებები

ცალკე საკითხია ცხელი წყალი: კომბინირებული ქვაბი ონკანის წყალსაც აცხელებს, მხოლოდ გათბობაზე გათვლილი ქვაბის შემთხვევაში კი ამისთვის ცალკე წყალგამაცხელებელია საჭირო, მონიშვნიდან კი ვერ გაიგებთ, რომელს ყიდულობთ.

ტერმინი ხუთ ენაზე

ქართულ განცხადებებში იწერება „ცენტრალური გათბობა“, ss.ge-ზე შემოკლებით „ცენტ. გათბობა“, დეველოპერის დანართში კი ამის ნაცვლად ცალკეული ნაწილები უნდა იყოს დასახელებული: ქვაბი, რადიატორები და საკვამური.

გამაფრთხილებელი ნიშნები ცენტრალური გათბობის მონიშვნის გარშემო

• მონიშვნის ქალაქის ქსელად აღქმა. ქვაბს ელოდეთ და მისი ნახვა მოითხოვეთ.
• მილები სისტემად მიჩნეული. კარკასულ ბინაში „გათბობა“ შეიძლება მხოლოდ მილებს ნიშნავდეს, ქვაბისა და რადიატორების გარეშე.
• ქვაბი საკვამურის გარეშე. იკითხეთ, საით გადის წვის პროდუქტები.
• რადიატორზე სარქველის არქონა ახალ პროექტში. 2022 წლის 30 ივნისის შემდეგ შეტანილი ნებართვის განაცხადების შემთხვევაში სითბოს ყოველ გამომყოფს მექანიკური ჩამკეტი სარქველი ან თერმოსტატული რეგულატორი სჭირდება.
• საერთო გაზის მრიცხველი ახალ კორპუსში. ახალ მრავალბინიან შენობებში გაზი თითოეულ ერთეულზე ცალკე უნდა აღირიცხებოდეს.
• ნაწილობრივი გათბობის ქვითრები. გამყიდველი, რომელიც ერთ ოთახს ათბობდა, ისეთ ქვითრებს გიჩვენებთ, რომლებიც მთელი ბინის ბიუჯეტს არ შეესაბამება.

როგორ შევამოწმოთ ცენტრალური გათბობა ყიდვამდე

1. იპოვეთ ქვაბი

   ნახეთ საკუთარი თვალით და მისი ქარხნული ფირფიტა ფოტოზე აღბეჭდეთ.

2. შეამოწმეთ საკვამური

   წვის პროდუქტები ბინიდან გარეთ უნდა გადიოდეს.

3. გამოსცადეთ ყველა რადიატორი

   დათვალიერებისას სისტემა ჩართეთ.

4. წაიკითხეთ დანართი

   ქვაბი, რადიატორები და მილები წერილობით უნდა იყოს დასახელებული.

5. გადაამოწმეთ ნებართვის თარიღი

   2022 წლის 30 ივნისის შემდეგ №354 დადგენილება ვრცელდება.

6. დაადასტურეთ გაზმომარაგება

   მიერთება, მრიცხველი და ანგარიში თქვენს სახელზე.

ხშირი კითხვები

რას ნიშნავს ცენტრალური გათბობა ქართულ განცხადებაში?

როგორც წესი, ბინაში დამონტაჟებულ გაზის ქვაბს, რომელიც რადიატორებს ან იატაკის კონტურებს კვებავს, და არა ქალაქის ქსელს.

აქვს თუ არა თბილისს დღესაც ცენტრალიზებული თბომომარაგება?

საქსტატის 2022 წლის კვლევამ ასეთი გათბობის მქონე არცერთი შინამეურნეობა არ დააფიქსირა. ვერ დავადასტურეთ, მუშაობს თუ არა დღეს რომელიმე ქსელი.

რამდენი შინამეურნეობა თბება საკუთარი გაზის ქვაბით?

საქსტატის მონაცემებით, 2021 წლის მაისიდან 2022 წლის მაისამდე ქვეყნის მასშტაბით 17,1%, ქალაქებში კი 25,6%.

რომელი წესები ვრცელდება ახალი შენობების გათბობაზე?

მთავრობის 2021 წლის 13 ივლისის №354 დადგენილება, თუ ნებართვის განაცხადი 2022 წლის 30 ივნისის შემდეგ შევიდა.

სჭირდება თუ არა რადიატორებს თერმოსტატული სარქველები?

აუცილებლად არა. №354 დადგენილების მოქმედების ქვეშ მყოფ შენობებში სითბოს ყოველ გამომყოფს მექანიკური ჩამკეტი სარქველი ან თერმოსტატული რეგულატორი უნდა ჰქონდეს (მუხლი 10(2)).

რა ღირს გაზის ახალი მიერთება?

2026 წლის 1 ივლისიდან თვითმმართველ ქალაქში დღგ-ს ჩათვლით 1 100 ლარი, სხვა ადგილებში კი 800 ლარი.

მიუთითებს თუ არა ss.ge-ის მონიშვნა, საიდან მოდის სითბო?

არა. მასში არ არის ველი წყაროს, ქვაბის ან მისი ასაკის მისათითებლად.

რომელ კლიმატურ ზონაშია თბილისი?

№354 დადგენილებით, მე-2 ზონაში; ბათუმი, ქუთაისი და ფოთი 1-ელ ზონაშია.

წყაროები

1. Energy Consumption in Households, საქსტატი, 2022 (ნანახია 2026 წლის 28 ოქტომბერი)
2. Household energy survey questionnaire, საქსტატი
3. Government Resolution No 354 of 13 July 2021, საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე (ნანახია 2026 წლის 28 ოქტომბერი)
4. GNERC Resolution No 14 of 4 June 2026, საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე
5. Vardigoreli, UNU Geothermal Training Programme report, 2002, ანოტაცია (ნანახია 2026 წლის 28 ოქტომბერი)
6. How Georgia survived the energy crisis of the 90s, JAMnews
7. Are gas appliances safe in Georgia?, პირველი არხი, 2023 წლის 23 ოქტომბერი
8. Resolution No 84 of 2020, UNEP LEAP-ის ჩანაწერი
9. Law of Georgia on Energy Efficiency of Buildings, ენერგეტიკის საერთაშორისო სააგენტო, განახლებულია 2026 წლის 8 აპრილს
10. What is green frame, XO, და white frame projects in Tbilisi, Korter

ცვლილებების ისტორია

• 28 ოქტომბერი, 2026 - ლექსიკონის ჩანაწერი გამოქვეყნდა საქსტატის, საქართველოს საკანონმდებლო მაცნის, სემეკ-ის, გაეროს უნივერსიტეტის გეოთერმული სასწავლო პროგრამის, JAMnews-ის, პირველი არხის, UNEP LEAP-ის, ენერგეტიკის საერთაშორისო სააგენტოს, XO-სა და Korter-ის მასალების საფუძველზე.