ყადაღა საქართველოში: შეზღუდვა, რომელიც ქონების გაყიდვას ყინავს

ყადაღა: გარედან დადებული დროებითი შეზღუდვა

ყადაღა (ინგლისურად seizure, ასევე attachment) არის შეზღუდვა, რომელსაც სასამართლო, აღმასრულებელი ან საგადასახადო ორგანო ქონებას ადებს, რათა მესაკუთრემ ის ვერ განკარგოს, როგორც წესი, მანამ, სანამ ვალი ან მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდება.

ძირითადი წესი „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის (1999 წლის 16 აპრილის №1908) 63-1(1) მუხლშია: უძრავ ქონებაზე ყადაღის დადება გულისხმობს ამ ქონების აღწერას და მესაკუთრისთვის მისი განკარგვის აკრძალვას. 63-1(2) მუხლი ამას ამატებს, რომ ყადაღის დადების შემდეგ ყადაღადადებულ უძრავ ქონებაზე დადებული ყველა გარიგება ბათილია. სამოქალაქო დავებში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 198(2)(ა) მუხლი მოპასუხის ქონებაზე ყადაღის დადებას სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიებად ასახელებს, ხოლო „საჯარო რეესტრის შესახებ“ კანონის მე-19 მუხლი განსაზღვრავს, რა შედეგი აქვს მას რეესტრისთვის.

ამ კანონების ოფიციალური ინგლისური თარგმანები სიტყვას attachment იყენებს, ჩვენი საიტის ინგლისური ვერსია კი - seizure; ორივე ერთსა და იმავე ქართულ სიტყვას, ყადაღას, გადმოსცემს. ამასთან, არც ერთი მათგანი კონფისკაციას არ ნიშნავს. მესაკუთრე მესაკუთრედ რჩება: ქონება იყინება და არა ერთმევა. საკუთრება სხვაზე მხოლოდ მაშინ გადადის, თუ ქონება მოგვიანებით სააღსრულებო აუქციონზე გაიყიდება ან სისხლის სამართლის საქმეზე სასამართლო მას ჩამოართმევს. რუსულენოვანი მკითხველისთვის იგივე ცნება სიტყვით „арест“ არის ცნობილი.

ოთხი ორგანო და ყადაღის ოთხი სამართლებრივი გზა

სააღსრულებო წარმოებისას რეესტრი ყადაღას არეგისტრირებს აღმასრულებლის დოკუმენტის ან ოქმის, ანდა ბიუროს შუამდგომლობის საფუძველზე (მუხლი 54(3)), რომელიც რეესტრს დაუყოვნებლივ ეგზავნება (მუხლი 63-1(1)). საგადასახადო კოდექსის 241(2) მუხლით დადებული ყადაღა კრძალავს ქონების გაყიდვას, იპოთეკით დატვირთვას, გაქირავებას და მასთან სხვა გარიგებებს; 241(3) მუხლი კი გაყიდვას უშვებს საგადასახადო ორგანოს წერილობითი თანხმობით, თუ მიღებული თანხა საგადასახადო დავალიანების დაფარვას მოხმარდება.

სისხლის სამართლის საქმეებში სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 151-ე მუხლი სასამართლოს აძლევს უფლებას, მხარის შუამდგომლობით ქონებას ყადაღა დაადოს, მაგალითად, იმისთვის, რომ ის არ დამალონ ან არ გაყიდონ, ხოლო კორუფციისა და რეკეტის საქმეებს ცალკე პუნქტი ეთმობა. ამ მუხლს მხოლოდ მეორადი წყაროებით ვიცნობთ (საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია და ნოტინგემის უნივერსიტეტის აქტივების მონაცემთა ბაზა), თანაც 2022 წლის შემდეგ მასში ცვლილებები შევიდა, ამიტომ დეტალები დაუდასტურებლად ჩათვალეთ და იურისტს მიმართეთ.

სასამართლოს ყადაღა სამოქალაქო საქმეზე: სწრაფი, ცალმხრივი და პროპორციული

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის XXIII თავი, რომელიც სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიებებს აწესრიგებს, ის გზაა, რომლითაც კერძო მოსარჩელე ბინის „გაყინვას“ აღწევს. ეს მექანიზმი სისწრაფეზეა გათვლილი:

• პირველ რიგში საკუთრების დადასტურება: უძრავ ქონებაზე ყადაღის დადების მოთხოვნას თან უნდა ახლდეს საჯარო რეესტრის დოკუმენტი, რომლითაც ჩანს, რომ ქონება მოპასუხეს ეკუთვნის (მუხლი 191(2)-(3)).
• სარჩელის შეტანამდე: გადაუდებელ შემთხვევაში ღონისძიებამ შეიძლება სარჩელს წინ გაუსწროს; ასეთ დროს სარჩელი 10 დღის ვადაში უნდა იქნეს წარდგენილი (მუხლი 192).
• გაფრთხილების გარეშე: სასამართლო საკითხს ერთ დღეში წყვეტს და მოპასუხეს ამის შესახებ არ ატყობინებს (მუხლი 193); განჩინება მაშინვე აღსრულდება (მუხლი 195).
• პროპორციულობა: ყადაღადადებული ქონების ღირებულება სარჩელის ფასს არსებითად არ უნდა აღემატებოდეს (მუხლი 196-1(1)), ხოლო რეგისტრირებადი ქონებისთვის ეს ღირებულება სარეგისტრაციო მონაცემებში შეიტანება (მუხლი 196-1(5)).
• საპირწონეები: მოპასუხეს განჩინების გასაჩივრება 5 დღეში შეუძლია (მუხლი 194(3)); სასამართლოს შეუძლია მოსარჩელეს შემხვედრი უზრუნველყოფა მოსთხოვოს არაუმეტეს 30 დღის ვადაში, ხოლო მოსარჩელეს, რომელიც დავას წააგებს, შეიძლება ზიანის ანაზღაურება დაეკისროს (მუხლი 199).
• დასასრული: ღონისძიება უქმდება, როცა საქმე მთავრდება (მუხლი 199-1).

ვინაიდან განჩინება მოპასუხის გაფრთხილების გარეშე გამოიტანება და დაუყოვნებლივ სრულდება, გამყიდველმა ყადაღის არსებობა შეიძლება მხოლოდ მაშინ გაიგოს, როცა ის ამონაწერში აისახება. იხილეთ ასევე ჩვენი გზამკვლევი ქონებრივი დავების შესახებ.

რას აკეთებს რეესტრი ყადაღასთან და რა არის მოვალეთა რეესტრი

საჯარო რეესტრი სასამართლოების ან ადმინისტრაციული ორგანოების მიერ დადებული ყადაღებისა და აკრძალვებისთვის ცალკე რეესტრს, საჯარო-სამართლებრივი შეზღუდვების რეესტრს აწარმოებს („საჯარო რეესტრის შესახებ“ კანონი, მუხლი 19(1)). საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო ასეთ შეზღუდვებს 2005 წლიდან აღრიცხავს. ბლოკირების წესს 19(2) მუხლი ადგენს: რეგისტრირებული შეზღუდვა ნებისმიერი სხვა უფლების ან ვალდებულების რეგისტრაციას გამორიცხავს, თუ შეზღუდვის დამდგენი დოკუმენტი სხვაგვარად არ ითვალისწინებს. გამონაკლისები 19(3) მუხლშია ჩამოთვლილი, მაგალითად, მესაკუთრის უფლებამონაცვლის რეგისტრაცია. სამოქალაქო კოდექსის 311(1) მუხლიც ყადაღას იმ მონაცემებს შორის ასახელებს, რომლებიც საჯარო რეესტრში აისახება.

მეორე ინსტრუმენტი ბინას კი არა, პირს ეხება. მოვალეთა რეესტრი („სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ კანონი, მუხლი 19-1) იმ პირთა საჯარო ელექტრონული სიაა, რომელთა მიმართაც აღსრულება 2010 წლის 1 იანვარს ან მის შემდეგ დაიწყო. მოვალე სიაში აღსრულების დაწყებისთანავე ხვდება, ამონაწერის მიღება კი ნებისმიერ მსურველს შეუძლია მომდევნო სამუშაო დღისთვის, საფასურის გადახდით. 19-2(2) მუხლის მიხედვით, თუ სიაში შეყვანილი მოვალე მოგვიანებით ქონებას დაირეგისტრირებს, საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო ვალდებულია, ამის შესახებ აღსრულების ბიუროს აცნობოს და ამ ქონების შემდგომი განკარგვა შეაჩეროს, იძულებითი რეალიზაციის გარდა.

ჩვენს გზამკვლევში მესაკუთრის ონლაინ შემოწმების შესახებ ახსნილია, როგორ შევუკვეთოთ მოვალეთა რეესტრის ამონაწერი.

როგორ ჩანს ყადაღა დოკუმენტებში

• საჯარო რეესტრის ამონაწერი. „საჯარო რეესტრის შესახებ“ კანონის 10(1) მუხლის თანახმად, საჯარო-სამართლებრივი შეზღუდვები იმავე ამონაწერში აისახება, სადაც საკუთრების უფლება. ჩანაწერში მითითებულია „ყადაღა“, ან „აკრძალვა“, როცა საქმე გარკვეული მოქმედებების აკრძალვას ეხება, ასევე ის ორგანო, რომელმაც შეზღუდვა დაადო (სასამართლო, აღსრულების ეროვნული ბიურო ან შემოსავლების სამსახური), განჩინების ან ოქმის ნომერი და თარიღი და რეგისტრაციის თარიღი. ვერ დავადასტურეთ, ზუსტად რა სათაური აქვს შეზღუდვების ნაწილს 2026 წლის ამონაწერზე.
• სასამართლოს განჩინება. სარჩელის უზრუნველყოფის შესახებ განჩინებაში მითითებულია თავად ღონისძიება და იმ მოთხოვნის ღირებულება, რომელსაც ის უზრუნველყოფს (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი, მუხლი 194(1)); რეგისტრირებადი ქონებისთვის ეს ღირებულება სარეგისტრაციო მონაცემებშიც ჩანს.
• აღმასრულებლის ოქმი ყადაღის დადების შესახებ. „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ კანონის 47-ე და 48-ე მუხლების მიხედვით, ოქმში აღინიშნება დრო და ადგილი, ნივთების აღწერა და საბაზრო ღირებულება, დალუქვის მონაცემები და დამსწრე პირების ხელმოწერები.

ამონაწერზე შეიძლება ისიც გამოჩნდეს, რომ მესაკუთრე მოვალეთა რეესტრშია შეყვანილი (ბრძანება №487, მუხლი 6(4)). ეს გაფრთხილებად მიიღეთ მაშინაც, როცა თავად ბინაზე ყადაღა ჯერ რეგისტრირებული არ არის.

მაგალითი: ყადაღა ხელმოწერის წინა დღეს ჩნდება

ეს კანონით გათვალისწინებული ნაბიჯების ილუსტრაციაა და არა რეალური საქმე: მყიდველს წინასწარი ხელშეკრულება უკვე აქვს ხელმოწერილი. ძირითადი ხელშეკრულების გაფორმების წინა დღეს შეკვეთილ ახალ ამონაწერში ახალი ჩანაწერი ჩანს: ყადაღა, რომელიც სამოქალაქო საქმეზე სასამართლომ კრედიტორის განცხადებით დაადო და რომელიც ბინის ღირებულების მცირე ნაწილის ოდენობის მოთხოვნას უზრუნველყოფს.

1. შეჩერდით. სანამ შეზღუდვა ძალაშია, რეესტრი ნასყიდობას ვერ დაარეგისტრირებს („საჯარო რეესტრის შესახებ“ კანონი, მუხლი 19(2)). ფული ხელიდან ხელში არ უნდა გადავიდეს.
2. წაიკითხეთ განჩინება. გამყიდველი სასამართლოს განჩინებას იღებს, სადაც უზრუნველყოფილი მოთხოვნის ღირებულებაა მითითებული (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი, მუხლი 194(1)).
3. შეაფასეთ პროპორციულობა. თუ ბინა მოთხოვნაზე გაცილებით მეტი ღირს, გამყიდველს შეუძლია ამტკიცოს, რომ ღონისძიება მოთხოვნას აჭარბებს (მუხლი 196-1(1)), და სასამართლოს სთხოვოს, ყადაღა მოთხოვნილი თანხის დეპონირებით შეცვალოს (მუხლი 196(3)).
4. გაუქმება და რეგისტრაცია. ნასყიდობა მხოლოდ მას შემდეგ შედგება, რაც სასამართლო ყადაღას გააუქმებს და ეს გაუქმება დარეგისტრირდება.

მყიდველის რეალური დაცვა წინასწარი ხელშეკრულებაა: მასში უნდა ეწეროს, რა ბედი ეწევა ბეს და ვის დააწვება დაგვიანების ტვირთი, თუ შეზღუდვა გამოჩნდება.

ყადაღა, კონფისკაცია, იპოთეკა და საგადასახადო გირავნობა: რით განსხვავდება

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 198(2) მუხლში ყადაღის გვერდით ორი უფრო ვიწრო ღონისძიებაა: გარკვეული მოქმედებების აკრძალვა (198(2)(ბ)), რომელიც თავად ქონებას ყადაღას არ ადებს, და სეკვესტრი (198(2)(გ)), რომელიც საკონსტიტუციო სასამართლომ 2016 წლის 30 სექტემბრის №1/5/675,681 გადაწყვეტილებით ნაწილობრივ არაკონსტიტუციურად ცნო. საგადასახადო გირავნობა და საგადასახადო ყადაღაც ორი სხვადასხვა აქტია: გირავნობა დავალიანებას უზრუნველყოფს, 241-ე მუხლით დადებული ყადაღა კი ქონებას ყინავს.

ყადაღა ხუთ ენაზე

ქართულ სასამართლო განჩინებებში, სააღსრულებო ოქმებსა და ამონაწერებში სიტყვა „ყადაღა“ გამოიყენება; მოქმედებების უფრო ვიწრო აკრძალვას კი „აკრძალვა“ ჰქვია. რუსულად სწორი სიტყვაა „арест“; „изъятие“ ნივთის ფიზიკურ ამოღებას ნიშნავს და სხვა მოქმედებაა. მოვალეთა რეესტრს რუსულად реестр должников ეწოდება.

საგანგაშო ნიშნები ყადაღადადებული ქონების ირგვლივ

• „მომავალ კვირას მოიხსნება“. სანამ გაუქმება არ დარეგისტრირდება, შეზღუდვა თქვენი უფლების რეგისტრაციას კვლავ გამორიცხავს (მუხლი 19(2)).
• ძველი ამონაწერი. სასამართლოს ბინაზე ყადაღის დადება ერთ დღეში და წინასწარი გაფრთხილების გარეშე შეუძლია, ამიტომ გასული თვის ამონაწერი ცოტას ამტკიცებს.
• გამყიდველი მოვალეთა რეესტრშია. რეესტრში შეყვანილი მოვალის მიერ დარეგისტრირებული ქონების განკარგვა შეჩერებულია („სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ კანონი, მუხლი 19-2(2)); რაიმეს გადახდამდე რეესტრი შეამოწმეთ.
• ყადაღადადებული ბინის აუქციონი „სპეციალისტის“ მეშვეობით. ამას სამოქალაქო კოდექსის 302(7) მუხლი კრძალავს.
• ყადაღის კონფისკაციად მოხსენიება. თარგმანი, რომლის მიხედვითაც სახელმწიფომ ბინა წაიღო, დროებით ღონისძიებას არასწორად გადმოსცემს.

ჩვენს გზამკვლევში უძრავი ქონების თაღლითობის შესახებ სხვა ნიშნებიცაა ჩამოთვლილი, სააღსრულებო გაყიდვებს კი გზამკვლევი ქონების ყიდვა აუქციონზე მიმოიხილავს.

ქონების შემოწმება ყადაღაზე ნაბიჯ-ნაბიჯ

1. შეუკვეთეთ ამონაწერი წინა დღეს

   შეზღუდვებს შორის მოძებნეთ „ყადაღა“ ან „აკრძალვა“.

2. გადაამოწმეთ გამყიდველი მოვალეთა რეესტრში

   მოვალეთა რეესტრის ამონაწერი მომდევნო სამუშაო დღისთვის.

3. მოიპოვეთ განჩინება ან ოქმი

   მასში ჩანს ორგანო და მოთხოვნა.

4. დაელოდეთ გაუქმებას

   დარეგისტრირებულს და არა დაპირებულს.

5. დაიცავით ბე

   შესაბამისი პუნქტი წინასწარ ხელშეკრულებაში.

6. შეუკვეთეთ საბოლოო ამონაწერი ხელმოწერის დღეს

   ხელი მოაწერეთ მხოლოდ სუფთა შედეგის შემთხვევაში.

ხშირი კითხვები

ყადაღა და კონფისკაცია ერთი და იგივეა?

არა. ყადაღა ქონებას ყინავს და ის მესაკუთრეს რჩება; კონფისკაციისას საკუთრება სახელმწიფოს გადაეცემა.

ვის შეუძლია საქართველოში ბინას ყადაღა დაადოს?

სამოქალაქო საქმეზე სასამართლოს, აღმასრულებელს, საგადასახადო ორგანოს, ან სისხლის სამართლის საქმეზე სასამართლოს.

შეიძლება თუ არა ყადაღადადებული ბინის გაყიდვა?

სანამ შეზღუდვა მოქმედებს, არა, გარდა საგადასახადო ყადაღის ქვეშ მყოფი ქონებისა, რომელიც წერილობითი თანხმობით იყიდება საგადასახადო დავალიანების დასაფარად.

აფრთხილებენ თუ არა მესაკუთრეს, სანამ სასამართლო ყადაღას დაადებს?

არა. სასამართლო საკითხს ერთ დღეში წყვეტს მოპასუხის შეუტყობინებლად, მოპასუხეს კი შემდეგ შეუძლია 5 დღეში გაასაჩივროს.

ნამდვილია თუ არა ყადაღის შემდეგ დადებული ხელშეკრულება?

„სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ კანონის 63-1(2) მუხლის თანახმად, ყადაღადადებულ უძრავ ქონებაზე ყადაღის შემდეგ დადებული გარიგებები ბათილია.

როდის მთავრდება სასამართლოს ყადაღა?

ის საქმის დასრულებისას უქმდება (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი, მუხლი 199-1), რის შემდეგაც გაუქმება უნდა დარეგისტრირდეს.

როგორ გავიგო, არის თუ არა გამყიდველი მოვალეთა რეესტრში?

შეუკვეთეთ მოვალეთა რეესტრის ამონაწერი; ის საფასურით, მომდევნო სამუშაო დღისთვის გაიცემა.

რა ხდება, თუ ყადაღადადებული ქონება სხვას ეკუთვნის?

მესამე პირს, რომელიც ამ ქონების მესაკუთრეა, შეუძლია სასამართლოში სარჩელით მოითხოვოს მისი ყადაღისგან გათავისუფლება („სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ კანონი, მუხლი 32).

წყაროები

1. Law of Georgia on Enforcement Proceedings, მუხლები 19-1, 19-2, 32, 47, 48, 54 და 63-1, საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე (ნანახია 2026 წლის 28 ოქტომბერი)
2. Civil Procedure Code of Georgia, მუხლები 191-დან 199-1-მდე, კონსოლიდირებული ტექსტი 2026 წლის 24 ივნისის მდგომარეობით, საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე (ნანახია 2026 წლის 28 ოქტომბერი)
3. Law of Georgia on the Public Registry, მუხლები 10 და 19, საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე (ნანახია 2026 წლის 28 ოქტომბერი)
4. Tax Code of Georgia, მუხლები 239 და 241, საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე
5. Civil Code of Georgia, მუხლები 294, 302 და 311, საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე (ნანახია 2026 წლის 28 ოქტომბერი)
6. History of the agency, საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო (ნანახია 2026 წლის 28 ოქტომბერი)
7. Opinion on the impounding of property, საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია (ნანახია 2026 წლის 28 ოქტომბერი)
8. Georgia: seizure of assets in national proceedings, Criminal Justice and Asset Database, ნოტინგემის უნივერსიტეტი (ნანახია 2026 წლის 28 ოქტომბერი)

ცვლილებების ისტორია

• 28 ოქტომბერი, 2026 - ლექსიკონის სტატია მომზადდა „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ კანონის, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის, „საჯარო რეესტრის შესახებ“ კანონის, საგადასახადო კოდექსის, სამოქალაქო კოდექსის, საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს, საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაციისა და ნოტინგემის უნივერსიტეტის Criminal Justice and Asset Database-ის მასალების საფუძველზე.