მემკვიდრეობა საქართველოში: როგორ გადადის სამკვიდრო მემკვიდრეებზე და აისახება რეესტრში

მემკვიდრეობა: სამკვიდროს გადასვლა გარდაცვალებისას, ვალებთან ერთად

მემკვიდრეობა არის გარდაცვლილი პირის სამკვიდროს, ანუ ყველაფრის, რაც მას გარდაცვალების მომენტში ეკუთვნოდა, და ყველაფრის, რაც იმავე მომენტში ემართა, გადასვლა იმ მემკვიდრეებზე, რომლებსაც კანონი, ანდერძი ან ორივე ერთად განსაზღვრავს.

წესები საქართველოს სამოქალაქო კოდექსშია თავმოყრილი (ინგლისური ტექსტი მაცნეზე). მუხლი 1306(1) ორ საფუძველს ასახელებს, კანონსა და ანდერძს, ხოლო მუხლი 1328(1) სამკვიდროს განმარტავს, როგორც გარდაცვალების მომენტისთვის არსებული აქტივებისა და ვალდებულებების ერთობლიობას, ასე რომ, ვალები ბინას თან მიჰყვება. საქართველოში მდებარე ბინის ან მიწის ნაკვეთის შემთხვევაში პროცესი ორი დოკუმენტით სრულდება: ქართველი ნოტარიუსის მიერ გაცემული სამკვიდრო მოწმობით, შემდეგ კი მემკვიდრის საკუთრების რეგისტრაციით საჯარო რეესტრში.

სამი თავისებურება აკვირვებს მყიდველებს, რომლებიც ამ ცნებას სხვა ქვეყნების პრაქტიკიდან იცნობენ. პირველი: არაფერი გადადის ავტომატურად - მემკვიდრემ სამკვიდრო უნდა მიიღოს, ან ნოტარიუსისთვის მიცემული განცხადებით, ან ქონების რეალურად დაუფლებით. მეორე: ქართული მოწმობა ნოტარიული დოკუმენტია და არა სასამართლოს ბრძანება, ამიტომ ებრაულენოვანმა მკითხველმა მას არ უნდა უწოდოს צו ירושה, რადგან ასე ისრაელში სასამართლოს ბრძანება ჰქვია. მესამე: საქართველოში ცალკე მემკვიდრეობის გადასახადი არ არსებობს; ის, რასაც მემკვიდრე იღებს, შემოსავლად განიხილება, ოჯახის წევრებისთვის ფართო შეღავათებით. რომელი ქვეყნის სამართალი გამოიყენება, ეს გარდაცვლილის მოქალაქეობაზეა დამოკიდებული გარდაცვალების მომენტში, როგორც ამას ჩვენი გზამკვლევი უცხოელის ქონების ბედის შესახებ გარდაცვალების შემდეგ განმარტავს.

კანონით, ანდერძით ან ნაწილობრივ ორივეთი: მუხლები 1306-1308

მუხლი 1306(2) ჩამოთვლის სამ ვითარებას, როცა კანონით მემკვიდრეობის წესები მოქმედებს: ანდერძი საერთოდ არ არსებობს, ანდერძი სამკვიდროს მხოლოდ ნაწილს განკარგავს, ან ანდერძი მთლიანად ან ნაწილობრივ ბათილია. თუ ანდერძით თბილისის ბინა დისშვილს ერგება, საბანკო ანაბარზე კი ანდერძში არაფერია ნათქვამი, ანაბარი კანონით მემკვიდრეებს გადაეცემა.

ამრიგად, ბინის კომპანიისთვის დატოვება მხოლოდ ანდერძით შეიძლება და მხოლოდ ისეთი კომპანიისთვის, რომელიც მესაკუთრის გარდაცვალებისას უკვე არსებობს. ანდერძის ფორმებს ეხება ჩვენი გზამკვლევი ანდერძის შედგენის შესახებ საქართველოში.

მემკვიდრეობის გახსნის დღე და ის, რაც სამკვიდროში შედის

ყველა შემდგომი ვადა მემკვიდრეობის გახსნიდან აითვლება.

თუ ბინა მეგობრებმა ერთად იყიდეს, მემკვიდრეები გადარჩენილი მესაკუთრის გვერდით წილის მფლობელები ხდებიან (იხ. თანასაკუთრება). ცოლ-ქმრის ბინის შემთხვევაში ცოცხლად დარჩენილი მეუღლის საკუთარი ნახევარი სამკვიდროში საერთოდ არ შედის, როგორც ამას ქვემოთ მოცემული მაგალითი აჩვენებს.

თუ მემკვიდრეობას არავინ იღებს, სამკვიდრო სახელმწიფოს გადაეცემა (მუხლი 1343). საკონსტიტუციო სასამართლომ 2025 წლის 19 სექტემბერს არაკონსტიტუციურად ცნო მზრუნველობის დაწესებულებებისთვის გათვალისწინებული გამონაკლისი, 2026 წლის 1 ივლისიდან მოქმედებით. შემდეგ 2026 წლის 23 ივნისის №1757 კანონმა 1343-ე მუხლი შეცვალა და მის მოქმედ ტექსტში ასეთი გამონაკლისი აღარ არის.

სამკვიდროს მიღება: ერთი მოქმედება მთელ სამკვიდროს მოიცავს

მუხლი 1421 სამკვიდროს მიღებას ორი გზით უშვებს: ნოტარიუსისთვის წარდგენილი განცხადებით ან ქონების ფლობის დაწყებით ან მისი მართვით.

• ნაწილი ნიშნავს მთლიანს. მუხლი 1421(3)-ის თანახმად, სამკვიდროს ნაწილის ფლობაში შესვლა მთელი სამკვიდროს მიღებად ითვლება, მიუხედავად იმისა, რისგან შედგება ეს სამკვიდრო და სად მდებარეობს. ბათუმის ბინიდან ქირის აღება ნიშნავს თბილისის ბინის და ვალების მიღებასაც.
• სხვის სასარგებლოდ უარის თქმაც მიღებაა. მუხლი 1421(4)-ის თანახმად, თქვენი წილის დათმობა სხვა მემკვიდრის სასარგებლოდ თავისთავად სამკვიდროს მიღებად განიხილება.

ვადა მოკლეა: კოდექსის მიხედვით, სამკვიდრო მიღებულ უნდა იქნეს მემკვიდრეობის გახსნის დღიდან ექვსი თვის განმავლობაში (მუხლი 1424). მემკვიდრეებს, რომლებიც მემკვიდრეობაზე მოგვიანებით იქნენ მოწვეულნი, რჩებათ დარჩენილი დრო ან სულ მცირე სამი თვე (მუხლი 1425). დაგვიანებულ მემკვიდრეს სამკვიდროში შესვლის საშუალებას შეიძლება აძლევდეს სასამართლო ან იმ მემკვიდრეების თანხმობა, რომლებმაც სამკვიდრო უკვე მიიღეს (მუხლი 1426). პროცესს ეხმარება ნოტარიუსთა პალატის სამემკვიდრეო რეესტრი მისამართზე heritage.notary.ge და პალატის ანდერძების ზოგადი რეესტრი, რომელიც 2011 წლის 1 სექტემბრიდან იწარმოება.

საფასურის საკითხში სიფრთხილეს ვიჩენთ. 2011 წლის 29 დეკემბრის მთავრობის №507 დადგენილების მუხლი 18(1)-ის თანახმად, „სამკვიდრო მოწმობის გაცემისათვის საზღაური გამოიანგარიშება სამკვიდროს ღირებულებიდან“. მეუღლეთა საერთო ქონების შემთხვევაში ფასდება მხოლოდ გარდაცვლილის ნაწილი, რეესტრის მონაცემების საფუძველზე. სამკვიდრო მოწმობებზე ამჟამად მოქმედი სკალის დადასტურება ვერ შევძელით, ამიტომ თანხას არ ვასახელებთ. ამის შემდეგ მემკვიდრის საკუთრების რეგისტრაცია, სისწრაფის მიხედვით, 150, 270 ან 350 ლარი ღირს.

რას აჩვენებს სამკვიდრო მოწმობა და რეესტრის ამონაწერი

მთავარი დოკუმენტია სამკვიდრო მოწმობა, რომელსაც ქართველი ნოტარიუსი ექვსთვიანი ვადის ამოწურვის შემდეგ აძლევს მემკვიდრეებს, სხვა მემკვიდრეების არარსებობისას კი ვადამდეც (მუხლები 1499-1500).

შეადარეთ მოწმობაში მითითებული საკადასტრო კოდი მიმდინარე საჯარო რეესტრის ამონაწერს და დარწმუნდით, რომ წილები ჯამში მთელ სამკვიდროს შეადგენს. უცხოელ მემკვიდრეს, რომელსაც ჩამოსვლა არ შეუძლია, შეუძლია იმოქმედოს მინდობილობით, ხოლო საზღვარგარეთიდან მიღებულ დოკუმენტებს ასევე სჭირდება ქართულ ენაზე დამოწმებული თარგმანი.

მაგალითი: თბილისის ბინა, ქვრივი და ორი შვილი

ეს ჩვენი საკუთარი გამოთვლაა და ეყრდნობა დაშვებას, რომ ქართული სამართალი გამოიყენება. მამაკაცი 2026 წლის 10 მარტს ანდერძის დაუტოვებლად გარდაიცვალა. მას დარჩა მეუღლე, ორი სრულწლოვანი შვილი და ქორწინების პერიოდში ნაყიდი თბილისის ბინა, რომლის ღირებულება 300 000 ლარია.

1. გამოყავით მეუღლის ნახევარი. ბინის ნახევარი, 150 000 ლარი, ცოლის საკუთარი წილია მეუღლეთა საერთო ქონებაში და სამკვიდროში საერთოდ არ შედის (მუხლი 1339).
2. გაყავით სამკვიდრო. მეორე ნახევარი, 150 000 ლარი, არის სამკვიდრო. ცოლი და ორივე შვილი პირველი რიგის მემკვიდრეები არიან და თანაბრად იყოფენ (მუხლი 1336): თითოეულს 50 000 ლარი ერგება. პირველი რიგის მემკვიდრეები იქნებოდნენ მისი მშობლებიც, მაგრამ ამ შემთხვევაში ისინი მასზე ადრე გარდაიცვალნენ.
3. შეკრიბეთ წილები. საბოლოოდ ცოლს ბინის 2/3 ეკუთვნის (1/2 დამატებული 1/6), თითოეულ შვილს კი 1/6.
4. ადევნეთ თვალი ვადას. სამკვიდროს მიღება ნოტარიუსთან განცხადებით ან ქონების ფლობით არაუგვიანეს 2026 წლის 10 სექტემბრისა უნდა მოხდეს (მუხლი 1424).
5. გადასახადი. საგადასახადო კოდექსის მიხედვით, ცოლი და შვილები პირველი რიგის ნათესავები არიან, ამიტომ მემკვიდრეობით მიღებული ქონება გათავისუფლებული შემოსავალია (მუხლი 82(1)(g)).
6. ხარჯები. სტანდარტული ვადით რეგისტრაცია 150 ლარი ღირს. ნოტარიუსის საზღაური მხოლოდ 150 000-ლარიანი სამკვიდროდან გამოიანგარიშება; მას არ ვასახელებთ, რადგან მიმდინარე სკალა დადასტურებული არ არის.

თუ მოგვიანებით ვინმე მთელ ბინას იყიდის, ხელშეკრულებაზე სამივე თანამესაკუთრის ან მათი წარმომადგენლების ხელმოწერა დასჭირდება.

მემკვიდრეობა და მისი მეზობელი ცნებები: ანდერძი, ჩუქება, გადასახადი და „რიგი“

ქართულში ორივე ჩამონათვალი ერთი სიტყვით, „რიგით“, აღინიშნება; რუსული, ებრაული და არაბული სამოქალაქო კოდექსის რიგისთვის იყენებს სიტყვებს очередь, דרגה და الدرجة, საგადასახადო რიგისთვის კი линия, קו და الخط. ჩუქებაზე იხილეთ ტერმინი ჩუქების ხელშეკრულება, საგადასახადო რიგებზე კი ჩვენი გზამკვლევი მემკვიდრეობისა და ჩუქების გადასახადის შესახებ.

მემკვიდრეობა, სამკვიდრო და მოწმობა ხუთ ენაზე

№507 დადგენილებით დამტკიცებულ სანოტარო ტარიფებში სამკვიდრო „სამკვიდროდ“ იწოდება, მოწმობა კი „სამკვიდრო მოწმობად“, და სწორედ ამ ფორმებს უნდა ელოდოთ ქართველი ნოტარიუსის საბუთებში.

მცდარი ვარაუდები მემკვიდრეობით მიღებულ ქონებასთან დაკავშირებით

• ანდერძის „წაკითხვის“ მოლოდინი. ექვსი თვე მემკვიდრეობის გახსნიდან აითვლება და არა იმ მომენტიდან, როცა ოჯახი ანდერძის შესახებ შეიტყობს.
• ქირის აღება „ჯერჯერობით“. სამკვიდროს ნაწილის მართვა მთელი სამკვიდროს, მათ შორის ვალების, მიღებას ნიშნავს (მუხლი 1421(3)).
• წილის დათმობა დისთვის ან ძმისთვის, რომ საქმეში არ ჩაერიოთ. ვინმეს სასარგებლოდ უარის თქმა სამკვიდროს მიღებად ითვლება (მუხლი 1421(4)).
• ცოლ-ქმრის მთელი ბინის შეფასება. სამკვიდროში მხოლოდ გარდაცვლილის ნაწილი შედის და ნოტარიუსის საზღაურისთვისაც მხოლოდ ეს ნაწილი ფასდება.
• უცხოური მოწმობის საბოლოო დოკუმენტად მიჩნევა. ქართველი ნოტარიუსი მას საფუძვლად იყენებს, მაგრამ რეგისტრაციისთვის ქართული სამკვიდრო მოწმობაა საჭირო.
• მემკვიდრისგან ნაადრევი ყიდვა. ექვსი თვის გასვლამდე ან მოწმობის გაცემამდე მემკვიდრეს სამკვიდროს განკარგვა არ შეუძლია (მუხლი 1427).

მემკვიდრეობის წესების გამოყენება რეალურ ბინაზე

1. დაადგინეთ გახსნის თარიღი

   გარდაცვალების ან სასამართლო გადაწყვეტილების დღე.

2. მოძებნეთ სამემკვიდრეო რეესტრში

   heritage.notary.ge აჩვენებს ნებისმიერ ღია საქმეს.

3. გამოყავით მეუღლის ნახევარი

   სამკვიდროა მხოლოდ გარდაცვლილის ნაწილი.

4. მიიღეთ სამკვიდრო ექვს თვეში

   ნოტარიუსთან განცხადებით ან ქონების ფლობით.

5. შეამოწმეთ მოწმობა

   მემკვიდრეები, წილები და საკადასტრო კოდი.

6. დაარეგისტრირეთ მემკვიდრეები

   საჯარო რეესტრი, 150-დან 350 ლარამდე.

ხშირი კითხვები

რას ნიშნავს ტერმინი „მემკვიდრეობა“?

ეს არის გარდაცვლილი პირის აქტივებისა და ვალდებულებების გადასვლა მემკვიდრეებზე კანონით, ანდერძით ან ორივე საფუძვლით.

შეიძლება თუ არა ერთი სამკვიდრო ნაწილობრივ ანდერძით და ნაწილობრივ კანონით გადავიდეს?

დიახ, თუ ანდერძი სამკვიდროს მხოლოდ ნაწილს მოიცავს ან ნაწილობრივ ბათილია (სამოქალაქო კოდექსის მუხლი 1306(2)).

შეუძლია თუ არა კომპანიას საქართველოში ბინის მემკვიდრეობით მიღება?

მხოლოდ ანდერძით და მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ის მემკვიდრეობის გახსნის დღეს უკვე არსებობს (მუხლები 1307 და 1308).

რა ვადაში უნდა მიიღონ მემკვიდრეებმა სამკვიდრო?

მემკვიდრეობის გახსნიდან ექვს თვეში (მუხლი 1424).

ითვლება თუ არა სამკვიდროს ნაწილით სარგებლობა მის მიღებად?

დიახ, და ეს მთელ სამკვიდროს მოიცავს, სადაც არ უნდა იყოს ის (მუხლი 1421(3)).

ვინ გასცემს სამკვიდრო მოწმობას საქართველოში მდებარე ბინაზე?

ქართველი ნოტარიუსი; უცხოურ მოწმობას წინასწარ სჭირდება აპოსტილი და ქართული თარგმანი.

რა ღირს ნოტარიუსის მომსახურება სამკვიდრო მოწმობის გაცემისთვის?

საზღაური №507 დადგენილების მიხედვით სამკვიდროს ღირებულებიდან გამოიანგარიშება; სთხოვეთ ნოტარიუსს, თანხა წერილობით დაგიდასტუროთ.

არსებობს თუ არა საქართველოში მემკვიდრეობის გადასახადი?

ცალკე გადასახადი არ არსებობს; მემკვიდრის მიერ მიღებული ქონება შემოსავალია, რომელიც პირველი და მეორე რიგის ნათესავებისთვის გათავისუფლებულია.

წყაროები

1. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი, მუხლები 1306-1343, 1378, 1421-1427 და 1499-1500, საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე (ნანახია 2026 წლის 28 ოქტომბერი)
2. „საერთაშორისო კერძო სამართლის შესახებ“ საქართველოს კანონი, მუხლები 4, 10 და 55, საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე
3. საქართველოს საგადასახადო კოდექსი, მუხლი 82, საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე
4. მთავრობის 2011 წლის 29 დეკემბრის №507 დადგენილება სანოტარო ტარიფების შესახებ, მუხლები 18 და 23, საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე (ნანახია 2026 წლის 28 ოქტომბერი)
5. უძრავი ქონების რეგისტრაციის საფასური, საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო
6. Answers to hot topics (პასუხები აქტუალურ კითხვებზე), საქართველოს ნოტარიუსთა პალატა
7. ერთიანი სამემკვიდრეო რეესტრი, საქართველოს ნოტარიუსთა პალატა
8. Inheritance Tax Manual, IHTM47030, დიდი ბრიტანეთის შემოსავლებისა და საბაჟო სამსახური (HM Revenue and Customs)

ცვლილებების ისტორია

• 28 ოქტომბერი, 2026 - ლექსიკონის ტერმინი გამოქვეყნდა მაცნეზე განთავსებული სამოქალაქო კოდექსის, „საერთაშორისო კერძო სამართლის შესახებ“ კანონის, საგადასახადო კოდექსისა და №507 დადგენილების, საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს, საქართველოს ნოტარიუსთა პალატისა და დიდი ბრიტანეთის შემოსავლებისა და საბაჟო სამსახურის მასალების საფუძველზე.