გირავნობა საქართველოში: უზრუნველყოფა მოძრავ ნივთებსა და უფლებებზე და არა ბინებზე

გირავნობა ქართულ სამართალში: უზრუნველყოფა მოძრავ ნივთებსა და უფლებებზე

გირავნობა (ინგლისურად pledge) არის უზრუნველყოფის უფლება მოძრავ ნივთზე ან გადაცემად უფლებაზე, მაგალითად, მოთხოვნაზე, კომპანიის წილზე ან ფასიან ქაღალდზე, რომელიც კრედიტორს აძლევს შესაძლებლობას, მოვალის მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობისას ამ ქონებიდან სხვა კრედიტორებზე ადრე მიიღოს დაკმაყოფილება. ეს წესი საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 254-ე მუხლშია მოცემული: გირავნობის საგანი შეიძლება იყოს „მოვალის ან მესამე პირის მოძრავი ნივთი ან/და არამატერიალური ქონებრივი სიკეთე, რომლის სხვა პირთათვის გადაცემა დასაშვებია“, ხოლო მოგირავნეს დაკმაყოფილების მიღება შეუძლია „დაგირავებული ქონების (გირავნობის საგნის) რეალიზაციით“ ან, თუ მხარეები ასე შეთანხმდნენ, მისი საკუთრებაში მიღებით.

კოდექსი ორ უზრუნველყოფის უფლებას გვერდიგვერდ ალაგებს. თავი, რომელიც ქონებას მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალებად განიხილავს, იხსნება ნაწილით სათაურით „გირავნობა“ 254-ე მუხლიდან და გრძელდება ნაწილით სათაურით „იპოთეკა“ 286-ე მუხლიდან. მიწა, სახლები და ბინები მეორე ნაწილში ხვდება. სწორედ ამიტომ იურიდიულ ენაზე თბილისის ან ბათუმის ბინა იპოთეკით იტვირთება და არასოდეს გირავნობით, ხოლო ბინით უზრუნველყოფილი საბანკო სესხი სესხის ხელშეკრულებასა და ამონაწერში იპოთეკის სახელით ფიგურირებს.

ყოველდღიური მეტყველება ამ საზღვარს შლის. ქართველები ხშირად ამბობენ, რომ ბინა „გირაოშია“, ხოლო საქართველოში მყოფი ინგლისურენოვანი ადამიანები ამას სიტყვით „pledged“ იმეორებენ. რუსული მეორე ხაფანგსაც ამატებს: залог ნებისმიერი უზრუნველყოფის ზოგადი სიტყვაა და ипотека-საც ფარავს. ნამდვილი გირავნობა სულ სხვა რამეს ეხება: ავეჯს, ავტომობილს, ანგარიშზე არსებულ თანხას, კომპანიის წილებს ან სახელშეკრულებო მოთხოვნას.

ორი სახე: მფლობელობითი გირავნობა და რეგისტრირებული გირავნობა

სამოქალაქო კოდექსის 255-ე მუხლი ორ ფორმას იცნობს. მფლობელობითი გირავნობის დროს ნივთი გადაეცემა მოგირავნეს ან იმ პირს, რომელსაც მოგირავნე დაასახელებს (მუხლი 257). რეგისტრირებული გირავნობის დროს ნივთი დამგირავებელთან რჩება, ხოლო უფლება მხოლოდ წერილობითი გარიგებისა და საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის შედეგად წარმოიშობა (მუხლი 258(1)).

მუხლი 258(2)-ის თანახმად, რეგისტრირებული გირავნობის ხელშეკრულებაში უნდა აისახოს მისი თარიღი, მხარეები და მესამე პირი მოვალე, თუ ასეთი არსებობს, დაგირავებული ნივთის ისეთი აღწერა, რომელიც მის იდენტიფიცირებას იძლევა, და „მაქსიმალური თანხა, რომლის ფარგლებშიც უნდა დაკმაყოფილდეს უზრუნველყოფილი მოთხოვნა“. სწორედ ამ ზედა ზღვარს უდარებს მყიდველი ან მეორე გამსესხებელი ქონების ღირებულებას. 255-ე მუხლის ქართულ ტექსტში ეს ორი ფორმა ასე იწოდება: მფლობელობითი გირავნობა და რეგისტრირებული გირავნობა.

რას უზრუნველყოფს გირავნობა, როგორ დგინდება მისი რიგითობა და როგორ წყდება

254-ე მუხლის მიხედვით, გირავნობით შეიძლება უზრუნველყოფილ იქნეს მომავალი ან პირობითი მოთხოვნა და არაფულადი მოთხოვნა, რომელიც ფულით გამოიხატება, ხოლო დაგირავება შეიძლება პირის მთელ მოძრავ ქონებასაც კი შეეხოს. დაგირავება შესაძლებელია იმ ქონებისაც, რომელიც დამგირავებელს ჯერ არ ეკუთვნის, და ასეთ შემთხვევაში უპირატესობა რეგისტრაციის მომენტიდან აითვლება (254(5)). 256-ე მუხლის თანახმად, გირავნობა ასევე ფარავს პროცენტს, პირგასამტეხლოს, მოვლა-შენახვის, სასამართლო და რეალიზაციის ხარჯებს, ხოლო თუ სხვა რამ არ არის შეთანხმებული, ნივთის ნაყოფსაც.

ერთი ქონება შეიძლება რამდენიმე გირავნობით იყოს დატვირთული, და მათი რიგითობა იმით განისაზღვრება, თითოეული როდის წარედგინა რეგისტრაციას (მუხლი 267(1)). იმავე პრინციპს, „ვინც პირველმა შეიტანა“, 290-ე მუხლი ერთ ბინაზე დადებულ რამდენიმე იპოთეკაზე ავრცელებს; ამ საკითხს მყიდველის მხრიდან განიხილავს ჩვენი გზამკვლევი ქონების დატვირთვების შესახებ.

გირავნობა წყდება, როცა წყდება უზრუნველყოფილი მოთხოვნა (მუხლი 270), როცა ნივთი იღუპება (271), როცა მოგირავნე მასზე რეგისტრაციის გზით უარს ამბობს (272(1)), ან როცა ნივთი მოგირავნის საკუთრებაში გადადის (273). 276(2) მუხლი, რომელიც თანხის ნაკლებობის შემთხვევას აწესრიგებს, ნაგულისხმევად მოვალის მხარესაა: „მოთხოვნა დაკმაყოფილებულად ითვლება იმ შემთხვევაშიც, როდესაც გირავნობის საგნის რეალიზაციიდან ამონაგები თანხა საკმარისი არ არის გირავნობით უზრუნველყოფილი მოთხოვნის დასაფარავად“, თუ მხარეები სხვაგვარად არ შეთანხმებულან. თუ ფიზიკურ პირზე სესხი ისეთმა გამსესხებელმა გასცა, რომელიც ეროვნული ბანკის ზედამხედველობას არ ექვემდებარება, სხვაგვარი შეთანხმება დაუშვებელია (მუხლი 276(3)). იპოთეკაც იმავე მოდელს მიჰყვება (მუხლები 300(2), 300(2-1), 301(1-1) და 301(1-2)), ამიტომ ბანკის სესხის ხელშეკრულებამ ვალის დაუფარავი ნაწილი შეიძლება მაინც შეინარჩუნოს.

173(2) მუხლის მიხედვით, თანამესაკუთრეებს ასევე შეუძლიათ შეთანხმდნენ საერთო ნივთის დაგირავებაზე ერთ-ერთი მათგანის სასარგებლოდ; იხილეთ ჩვენი ლექსიკონის სტატია თანასაკუთრების შესახებ.

ცალკე რეესტრი, ცალკე საფასური

საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო გირავნობას, ფინანსურ ლიზინგსა და ფინანსურ უზრუნველყოფას მოძრავ ნივთებსა და არამატერიალურ ქონებაზე უფლებების რეესტრში აღრიცხავს, რომელიც მიწისა და შენობებისგან განცალკევებულია და საკუთარ ამონაწერს გასცემს. სააგენტოს ხშირად დასმული კითხვების მიხედვით, რეგისტრაციას საფუძვლად ედება ხელშეკრულება და/ან განმცხადებლის შეტყობინება. ისეთი წესი, რომელიც გირავნობის ხელშეკრულებაზე ხელმოწერების ნოტარიულ დამოწმებას მოითხოვდეს, ვერ ვიპოვეთ.

სახელმწიფოს კუთვნილი უზრუნველყოფა მონათესავე სიტყვით აღინიშნება. საგადასახადო კოდექსი მას საგადასახადო გირავნობას/იპოთეკას უწოდებს: ის საგადასახადო ვალდებულებასთან ერთად და რეგისტრაციის შედეგად წარმოიშობა (მუხლი 239(2)), ხოლო კანონის „საჯარო რეესტრის შესახებ“ მე-20 მუხლი მისთვის ცალკე რეესტრს ინახავს. მას არავითარი შეთანხმება არ ქმნის, ამიტომ სამოქალაქო კოდექსის გაგებით ის გირავნობად არ ითვლება.

სად ჩნდება გირავნობა ქონების გარიგებაში

ბინის ამონაწერში ვალის უზრუნველყოფა დატვირთვების ნაწილში იპოთეკის სახით ჩანს, ხოლო ყადაღა და საგადასახადო გირავნობა იქ რეესტრის შესახებ კანონის მე-19 და მე-20 მუხლების გზით ხვდება. ჩვენი ლექსიკონის სტატია საჯარო რეესტრის ამონაწერის შესახებ და გზამკვლევი ამონაწერის წაკითხვაზე გაჩვენებთ, სად განთავსდება ეს ჩანაწერები. უცხოელი მყიდველი ნამდვილ გირავნობას ოთხ ადგილას აწყდება:

• წილის გარიგება. როცა ბინას მისი მფლობელი კომპანიის შეძენით ყიდულობენ, კომპანიის წილები ან მისი დებიტორული მოთხოვნები შეიძლება ბანკზე იყოს დაგირავებული; იხილეთ ყიდვა კომპანიის მეშვეობით.
• ინვენტარი და ავტომობილები. ბინასთან ერთად გაყიდული ავეჯი, აღჭურვილობა ან მანქანა შეიძლება გამსესხებელზე იყოს დაგირავებული.
• ფულადი უზრუნველყოფა. საბანკო ანაბარი, რომელიც უზრუნველყოფად არის დაგირავებული.
• ლომბარდის ქვითარი ნივთზე, რომელიც ლომბარდშია დატოვებული.

სახელშეკრულებო ფორმულირებაში გირავნობის ხელშეკრულება უზრუნველყოფილ მაქსიმალურ თანხას აუცილებლად უნდა შეიცავდეს (მუხლი 258(2)(დ)), მაშინ როცა იპოთეკის ხელშეკრულებაში უზრუნველყოფილი თანხა შეიძლება „შეთანხმებით“ განისაზღვროს (მუხლი 289(1)). სესხების ქართულ რეკლამებში ხშირად წერია „უძრავი ქონების გირაოთი“, თუმცა სინამდვილეში ინსტრუმენტი იპოთეკაა; ეს გავრცელებული ხმარებაა, რომელსაც კონკრეტულ წყაროს ვერ მივაბით.

საილუსტრაციო მაგალითი: ბინა კომპანიის საკუთრებაში, რომლის წილები დაგირავებულია

ეს ჩვენი ილუსტრაციაა და არა რეალური შემთხვევა. მყიდველი თანხმდება, რომ ბინას შეიძენს იმ ქართული შპს-ის წილების 100%-ის ყიდვით, რომელიც ამ ბინას ფლობს. ბინის ამონაწერში იპოთეკა არ ფიგურირებს. მაგრამ იმ რეესტრის შემოწმება, სადაც კომპანიის წილებია აღრიცხული, აჩვენებს, რომ ისინი ბანკზეა დაგირავებული და მითითებულია უზრუნველყოფილი მაქსიმალური თანხა, როგორც ამას 258(2)(d) მუხლი მოითხოვს.

1. გირავნობა მხოლოდ მაშინ შეწყდება, როცა ბანკის მოთხოვნა შეწყდება ან ბანკის უარი დარეგისტრირდება (მუხლები 270 და 272(1)).
2. პარტნიორის შეცვლა 270-დან 273-მდე მუხლებში ჩამოთვლილ შეწყვეტის საფუძვლებს შორის არ არის, ამიტომ მხოლოდ გაყიდვა გირავნობას ვერ მოხსნის.

ამიტომ მხარეები ისე აწყობენ ანგარიშსწორებას, რომ ფასის ნაწილით ჯერ ბანკი დაკმაყოფილდეს, შემდეგ უარი დარეგისტრირდეს და მხოლოდ ამის მერე მიიღოს გამყიდველმა დარჩენილი თანხა. თუ გირავნობა სააგენტოს მოძრავი ნივთებისა და არამატერიალური ქონების რეესტრშია, ონლაინ ამონაწერი 13 ლარი ჯდება, უარის რეგისტრაცია კი 39 ლარი. ვერ დავადასტურეთ, შპს-ის წილების გირავნობა იქ აღირიცხება თუ მეწარმეთა რეესტრში, ამიტომ ჰკითხეთ თქვენს იურისტს, რომელი ამონაწერი უნდა შეუკვეთოთ. ბანკის უზრუნველყოფა თავად ბინაზე რომ ყოფილიყო, ეს იქნებოდა იპოთეკა ბინის საკუთარ ამონაწერში, რომლის გაუქმებაც 150, 270 ან 350 ლარის ღირებულების რეგისტრაციით მოხდებოდა.

გირავნობა, იპოთეკა და საგადასახადო გირავნობა ერთმანეთის გვერდით

Andersen საქართველოს 2026 წლის 12 თებერვლის მიმოხილვა იმავე ზღვარს ავლებს, მაგრამ ნოტარიულ დამოწმებას ყველა იპოთეკისთვის სავალდებულოდ მიიჩნევს; მუხლი 289(1-1) და (1-3) სხვა რამეს ამბობს, და ჩვენ კოდექსს მივყვებით.

ბე (მუხლები 421-დან 423-მდე) ხელშეკრულებას გადახდილი თანხით უზრუნველყოფს, რომელსაც მიმღები, თუ ბრალი მისია, ორმაგად აბრუნებს (მუხლი 423(2)), ხოლო ყადაღას სასამართლო ან საგადასახადო ორგანო ადებს. არც ერთი მათგანი გირავნობა არ არის.

გირავნობა ხუთ ენაზე

ქართულ ხელშეკრულებებში მოძრავი ნივთებისა და უფლებების მიმართ იყენებენ სიტყვას გირავნობა, სამოქალაქო კოდექსის საკუთარ ტერმინს, და იპოთეკაზე გადადიან, როგორც კი უზრუნველყოფის საგანი ბინა ან მიწის ნაკვეთი ხდება; რუსულ სვეტში „движимого имущества“ სრულად არის გამოწერილი, რადგან მარტოოდენ залог იპოთეკასაც მოიცავდა.

შეცდომები, რომლებსაც მყიდველები სიტყვა „გირავნობასთან“ დაკავშირებით უშვებენ

• მხოლოდ ბინის ამონაწერის შემოწმება, როცა გარიგება კომპანიის წილებს, მანქანას ან ავეჯსაც მოიცავს.
• „დაგირავებული ბინის“ სიტყვასიტყვით გაგება. გამყიდველი, რომელიც ამბობს, რომ ბინა „გირაოშია“, აღწერს იმას, რასაც კანონი იპოთეკას უწოდებს.
• залог-ის თარგმნა მუხლის გადამოწმების გარეშე. 254-ე და მომდევნო მუხლები გირავნობას ნიშნავს, 286-ე და მომდევნო მუხლები კი იპოთეკას.
• უზრუნველყოფილი მაქსიმალური თანხის იგნორირება გირავნობის ხელშეკრულებაში.
• ვარაუდი, რომ ბანკი ვალის ნებისმიერ დაუფარავ ნაწილს ჩამოწერს. 276(2) მუხლის ნაგულისხმევი წესი, ისევე როგორც იპოთეკისთვის 300(2) და 301(1-1) მუხლები, შეთანხმებით შეიძლება შეიცვალოს, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა გამსესხებელი ეროვნული ბანკის ზედამხედველობის მიღმაა, მსესხებელი კი ფიზიკური პირია.

როგორ შევამოწმოთ გირავნობა ყიდვამდე

1. ჩამოწერეთ გარიგებაში შემავალი ყველა აქტივი

   ბინა, წილები, ავეჯი, მანქანა, ანაბრები.

2. შეუკვეთეთ ბინის ამონაწერი

   წაიკითხეთ იპოთეკისა და ყადაღის ჩანაწერები.

3. მოიძიეთ მოძრავი ნივთების რეესტრში

   ყველა აქტივისთვის, რომელიც მიწა ან შენობა არ არის.

4. ჩაინიშნეთ რიგითობა და ზედა ზღვარი

   რეგისტრაციის დრო და უზრუნველყოფილი მაქსიმალური თანხა.

5. დაგეგმეთ ვალის დაფარვა

   ჯერ კრედიტორი იღებს თანხას, შემდეგ უარი რეგისტრირდება.

6. შეუკვეთეთ ახალი ამონაწერი

   დარჩენილი თანხის გადახდამდე დარწმუნდით, რომ ჩანაწერი აღარ არის.

ხშირი კითხვები

შეიძლება თუ არა საქართველოში ბინის დაგირავება?

იურიდიული გაგებით - არა. ბინაზე უზრუნველყოფა იპოთეკაა (სამოქალაქო კოდექსის მუხლი 286), გირავნობა კი მოძრავ ნივთებსა და უფლებებს ეხება (მუხლი 254).

რისი დაგირავება შეიძლება საქართველოში?

მოძრავი ნივთებისა და გადაცემადი უფლებების, მაგალითად, მოთხოვნების, წილებისა და ფასიანი ქაღალდების, მათ შორის მომავალში შესაძენი ქონების.

გირავნობის რომელი ორი სახე არსებობს?

მფლობელობითი, როცა ნივთი გადაეცემა, და რეგისტრირებული, როცა ის დამგირავებელთან რჩება.

ჩანს თუ არა გირავნობა ბინის საჯარო რეესტრის ამონაწერში?

არა. საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო გირავნობას ცალკე რეესტრში აღრიცხავს, რომელსაც საკუთარი ამონაწერი აქვს.

რა ღირს გირავნობის რეგისტრაცია?

39 ლარი მისი წარმოშობის, ცვლილების ან შეწყვეტისთვის, რეგისტრაცია დაუყოვნებლივ ხდება.

ვინ იღებს თანხას პირველი, თუ ქონება ორჯერ არის დაგირავებული?

მოგირავნე, რომელმაც რეგისტრაციისთვის პირველმა მიმართა (მუხლი 267(1)).

რა ხდება, თუ გაყიდვით მიღებული თანხა ვალს ვერ ფარავს?

ნაგულისხმევად მოთხოვნა მაინც დაკმაყოფილებულად ითვლება, თუ სხვა რამ არ არის შეთანხმებული (მუხლი 276(2)). ეროვნული ბანკის ზედამხედველობის მიღმა მყოფ გამსესხებელს ფიზიკურ პირ მსესხებელთან სხვაგვარი შეთანხმება არ შეუძლია (მუხლი 276(3)).

არის თუ არა საგადასახადო გირავნობა გირავნობა?

არა. საგადასახადო კოდექსით ის საგადასახადო ვალდებულებასთან ერთად და რეგისტრაციით წარმოიშობა, ყოველგვარი შეთანხმების გარეშე.

წყაროები

1. Civil Code of Georgia, ინგლისური კონსოლიდირებული ტექსტი, მუხლები 173, 254-დან 276-მდე, 286-დან 290-მდე და 421-დან 423-მდე, საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე (ნანახია 2026 წლის 28 ოქტომბერი)
2. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი, ქართული ტექსტი, 1997 წლის პირველადი რედაქცია, თავების სათაურები, საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე (ნანახია 2026 წლის 28 ოქტომბერი)
3. Fees and terms: pledge and lease, საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო (ნანახია 2026 წლის 28 ოქტომბერი)
4. Frequently asked questions: pledge and lease, საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო (ნანახია 2026 წლის 28 ოქტომბერი)
5. Fees and terms: immovable property registration, საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო (ნანახია 2026 წლის 13 ოქტომბერი)
6. Tax Code of Georgia, მუხლი 239, საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე (ნანახია 2026 წლის 12 ოქტომბერი)
7. Law of Georgia on the Public Registry, მუხლები 19 და 20, საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე (ნანახია 2026 წლის 12 ოქტომბერი)
8. Andersen Georgia, მიმოხილვა გირავნობისა და იპოთეკის შესახებ, 2026 წლის 12 თებერვალი (ნანახია 2026 წლის 28 ოქტომბერი)

ცვლილებების ისტორია

• 28 ოქტომბერი, 2026 - ლექსიკონის სტატია მომზადდა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის, საქართველოს საგადასახადო კოდექსის, კანონის „საჯარო რეესტრის შესახებ“, საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოსა და Andersen საქართველოს მასალების საფუძველზე.