მთაწმინდა, თბილისი: ბინები, ფასები და ცხოვრება მთაზე

რა არის მთაწმინდა და რას მოიცავს რაიონი?

მთაწმინდა, ანუ „წმინდა მთა“, ცენტრალური თბილისის უკან აღმართული ქედია, რომლის თავზეც მთაწმინდის პარკი და სატელევიზიო ანძა დგას; მისი სახელი ქალაქის ყველაზე ძვირ რაიონსაც ჰქვია. ადმინისტრაციული რაიონი 73 კმ²-ს მოიცავს და 2014 წლის აღწერით მასში 49 052 მცხოვრები იყო, ანუ 1 კმ²-ზე 672 ადამიანი, მაშინ როცა ქალაქის მაჩვენებელი 2 209-ია, რადგან რაიონის ფართობის დიდი ნაწილი ტყე და მთის სოფლებია. თბილისის საკრებულოს 2014 წლის №16-35 გადაწყვეტილება მას 4 ტერიტორიულ ერთეულად ყოფს: მთაწმინდა-სოლოლაკი, ვერა, კიკეთი-კოჯორი და წავკისი-შინდისი-ტაბახმელა.

ამრიგად, მყიდველისთვის ეს სახელი სამ სხვადასხვა ადგილს აღნიშნავს: მთის ძირას მდებარე ისტორიულ ქუჩებს, სადაც ბინების უმეტესობაა; პარკსა და მათ ზემოთ აღმართულ ფერდობს; და ქედის მიღმა, პლატოზე გაშენებულ სოფლებს, სადაც ხალხი სახლებსა და მიწას ყიდულობს. ეს გვერდი რაიონს მთლიანად განიხილავს: მის ფასებს, მთაზე ასვლის გზებს, სოფლებს და იმ წესებს, რომლებიც ძველ ცენტრს თან ახლავს. მის ორ უბანს საკუთარი გვერდი აქვს, სოლოლაკი და ვერა, ხოლო ქალაქის საერთო სურათს ჩვენს თბილისის გზამკვლევში იპოვით.

რუკა და საზღვრები

ამ საზღვრის ჩვენეული წაკითხვით, რუსთაველის გამზირი თავისუფლების მოედანსა და მეტრო „რუსთაველს“ შორის რაიონის შიგნით ხვდება, ხოლო აბანოთუბანი, კალა და მეიდანი, პუშკინის ქუჩის აღმოსავლეთით, მის ფარგლებს გარეთ რჩება. საზღვარი ბოლოს 2022 წლის მარტში შეიცვალა. ისიც გაითვალისწინეთ, რომ განცხადებაში „მთაწმინდა“ შეიძლება ნიშნავდეს როგორც ბინას რუსთაველის გამზირზე, ისე სახლს 20 კმ-ით დაშორებულ კოჯორში, ამიტომ ფასამდე ჯერ მისამართი წაიკითხეთ.

ვისთვის არის მთაწმინდა შესაფერისი

რა ღირს ქონება

საქსტატის ინდექსი, რომელიც myhome.ge-სა და ss.ge-ზე განთავსებული დასრულებული ახალი საცხოვრებლის მოთხოვნილ ფასებს ეყრდნობა, 2026 წლის მეორე კვარტალშიც ახალი ბინებით პირველ ადგილზე მთაწმინდას აყენებს, სახლებით კი მეორეზე, ვაკის შემდეგ. Galt & Taggart-ის 2026 წლის ივლისის რიცხვი 2025 წლის დეკემბრის მონაცემზე დაბალია, მაგრამ კომპანია მთაწმინდის შერჩევას მცირედ აღნიშნავს, ამიტომ ერთი თვის მონაცემი ნებისმიერი მიმართულებით შეიძლება გადაიხაროს. $13,0 ქირა $2 945 ფასთან ჩვენი გათვლით დაახლოებით 5,3% მთლიან შემოსავლიანობას იძლევა, რაც ქალაქის 8,5%-ზე საგრძნობლად ნაკლებია.

სოფლებისთვის გამოქვეყნებული მონაცემები მწირია. დაახლოებით 2020-დან 2021 წლამდე შეგროვებულ განცხადებებში წავკისში მიწის 1 მ²-ზე დაახლოებით $14-დან 300-მდე ითხოვდნენ, კოჯორში კი $11-დან 135-მდე; ეს დიაპაზონი ზედმეტად ძველი და ფართოა, რომ დღეს ნაკვეთს ფასი მისი მიხედვით დაადოთ. 2026 წლის მაისში ერთმა დეველოპერმა წავკისში 63 ნაკვეთიანი, დიზაინ-კოდით დაგეგმილი დასახლება გამოაცხადა. ნებისმიერ ნაკვეთზე ფასის განხილვამდე მოითხოვეთ საკადასტრო მონაცემები, ზონირება და ინფორმაცია წყალსა და ელექტროენერგიაზე წვდომის შესახებ.

მთა: პარკი, ფუნიკულიორი და საბაგირო

ქალაქიდან მთაზე ასასვლელად ორი საბაგირო ტრანსპორტი არსებობს. ფუნიკულიორი, რომელიც ბელგიურმა კომპანიამ ააშენა და 1905 წლის 27 მარტს გაიხსნა, 501 მეტრს გადის ჭონქაძის ქუჩიდან, ზღვის დონიდან 460 მეტრზე, ზედა სადგურამდე 727 მეტრზე; 2000 წელს ავარიის შემდეგ ის დაიხურა და 2012 წელს, სრული რეკონსტრუქციის შემდეგ, ხელახლა ამოქმედდა. ფუნიკულიორი ქალაქის სატრანსპორტო სისტემის ნაწილი არ არის: მგზავრობისთვის მთაწმინდის პარკის ბარათია საჭირო, რომელიც 2 ლარი ღირს, ხოლო 2026 წლის ოქტომბერში გადამოწმებული ერთი სამოგზაურო გზამკვლევის მიხედვით, ცალმხრივი მგზავრობა დაახლოებით 10-დან 12 ლარამდე ჯდებოდა.

რუსთაველის გამზირიდან ამავალი საბაგირო პირველად 1959 წელს გაიხსნა, 1990 წელს კი ავარიის შემდეგ, რომელსაც 19 ადამიანი ემსხვერპლა, დაიხურა; 2024 წლის 18 ოქტომბერს, 50 მილიონი ლარის რეკონსტრუქციის შემდეგ, ის ხელახლა ამუშავდა: 845 მეტრი, 21 კაბინა და დაახლოებით 4-წუთიანი მგზავრობა, ყოველდღე 11:00-დან 22:30-მდე, ქვედა სადგურიდან რუსთაველის გამზირ №52-ში, რომელიც თავადაც 1958 წლის, მემკვიდრეობის სიაში შეტანილი შენობაა. მწვერვალზე მთაწმინდის პარკი 100 ჰექტარზე მეტს მოიცავს ქალაქის უმაღლესი წერტილის, დაახლოებით 770 მეტრის, გარშემო, 1972 წლის სატელევიზიო ანძის გვერდით. პარკს საკუთრების მღელვარე ისტორია აქვს: ის იჯარით ბიზნესმენ ბადრი პატარკაციშვილის კომპანიას ჰქონდა, 2007 წელს ხელისუფლებამ ჩამოართვა, 2008 წელს იჯარით რას-ელ-ხაიმის დეველოპერს გადასცა, მოგვიანებით გავრცელებული ცნობებით კი 2011 წლის მორიგებით მის ოჯახს დაუბრუნდა.

მთის შუა წელზე, წმინდა დავითის ეკლესიის ეზოში, მთაწმინდის პანთეონია, რომელიც 1929 წელს დაარსდა და სადაც ილია ჭავჭავაძე, ვაჟა-ფშაველა, გალაკტიონ ტაბიძე და ალექსანდრე გრიბოედოვი განისვენებენ.

გადაადგილება

რაიონის ქვედა ნაწილი თბილისში ტრანსპორტით ყველაზე კარგად უზრუნველყოფილი ადგილია: სადგური „რუსთაველი“, რომელიც 1966 წელს მეტროს პირველ მონაკვეთთან ერთად გაიხსნა, და სადგური „თავისუფლების მოედანი“, რომელიც 1967 წელს ამოქმედდა, ორივე 1-ლ ხაზზეა. ლეონიძის ქუჩაზე 316, 324 და 380 ავტობუსები დადის, სამოგზაურო გზამკვლევები კი კოჯრისკენ მიმავალ 380-ე ავტობუსს თავისუფლების მოედანთან ახლოს, ბარათაშვილის ქუჩიდან ასახელებენ. კოჯორი ცენტრიდან სამხრეთ-დასავლეთით დაახლოებით 20 კმ-ში, დაახლოებით 1 350 მეტრ სიმაღლეზე მდებარეობს, ამიტომ სოფლები ყველაზე მეტად ავტომობილის მქონე მყიდველებს აწყობს.

თავად რუსთაველის გამზირი ახლა ხელახლა შენდება. სრული რეაბილიტაცია 2026 წლის 23 ივლისს დაიწყო, 50 მილიონ ლარამდე ბიუჯეტით: ახალი წყალმომარაგების, კანალიზაციისა და გაზის ქსელები, მიწისქვეშ გადატანილი კაბელები, ახალი ტროტუარები და განათება, ხოლო დასრულება 2026 წლის ნოემბრის ბოლოსთვის იგეგმება. გამზირზე მდებარე 2 სკოლამ, №47 საჯარო სკოლამ და კლასიკურმა გიმნაზიამ, სამუშაოების გამო სასწავლო წელი ჰიბრიდულ რეჟიმში დაიწყო. პროექტი მოძრაობის ახალ სქემასაც მოიცავს, ამიტომ თუ გამზირზე ბინას სამუშაოების დასრულებამდე ათვალიერებთ, იკითხეთ, როგორ შეიცვლება შენობასთან მისასვლელი გზა.

მთის სოფლები: კოჯორი, კიკეთი, წავკისი, შინდისი, ტაბახმელა

• კოჯორი. პატარა დაბა, სადაც 2014 წლის აღწერით 1 232 ადამიანი ცხოვრობდა, დაახლოებით 1 350 მეტრ სიმაღლეზე, შუა საუკუნეების ციხით და წარსულით, როცა აქ ქართველი მეფეებისა და კავკასიის მეფისნაცვლის საზაფხულო რეზიდენცია იყო; მისი ყოფილი სანატორიუმები აღარ მუშაობს. ამ სიმაღლეებზე 1921 წლის თებერვალში იუნკრების ბრძოლა გაიმართა, რასაც იუნკრების მემორიალი აღნიშნავს.
• ტაბახმელა. სოფელი ქალაქის ზემოთ, სადაც 2007 წელს რას-ელ-ხაიმის დეველოპერი დიდ პროექტს „Tbilisi Heights“ გეგმავდა, რომელიც არასოდეს აშენებულა.
• შინდისი. ცნობილია იმით, რომ 2008 წლის აგვისტოს ომში სოფლის მცხოვრებლებმა დაჭრილი ჯარისკაცები გადაარჩინეს; ამ ამბავს 2019 წლის ფილმი მიეძღვნა.
• წავკისი. აქ ევროპული სკოლა 2026-27 სასწავლო წლისთვის კამპუსს ხსნის დაწყებითი კლასებითა და საბავშვო ბაღით.

Airbnb-ს ტაბახმელასა და კოჯორში ვილებისთვის ცალკე ლოკაციის გვერდები აქვს, რაც შაბათ-კვირისა და ზაფხულის ბაზარზე მიუთითებს. პატარა სოფლებისთვის მოსახლეობის გამოქვეყნებული მონაცემები და ფასების ახალი მაჩვენებლები ვერ ვიპოვეთ, ამიტომ სოფელში ყოველი შეძენა ნაკვეთ-ნაკვეთ მისაღებ გადაწყვეტილებად განიხილეთ: ზამთარში გზით მისვლა, წყალმომარაგება, მიწის ზონირება და მისი რეგისტრირებული საზღვრები აქ რაიონის ნებისმიერ საშუალო მაჩვენებელზე მეტს წყვეტს.

ძველი შენობები, მემკვიდრეობის ზონები და მიწისძვრები

რაიონის ქვედა ნაწილის დიდი ნაწილი ძველია, რაც წესებშიც აისახება. „თბილისის ისტორიული უბანი“ 2007 წლის 24 ოქტომბრიდან საქართველოს მიერ UNESCO-ს წინასწარ სიაშია შეტანილი, თუმცა მსოფლიო მემკვიდრეობის ნუსხაში არასოდეს ჩაწერილა. სივრცის დაგეგმარების, არქიტექტურული და სამშენებლო საქმიანობის კოდექსის 131-ე მუხლით, რომელიც ამჟამინდელი რედაქციით 2024 წლის 11 იანვრიდან მოქმედებს, თბილისის ფარგლებში კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ზონაში უნებართვო მშენებლობისთვის სახელმწიფო ან მუნიციპალურ საკუთრებაზე ჯარიმა 250 000 ლარია, კერძო საკუთრებაზე კი, შენობის კლასის მიხედვით, 16 000, 24 000 ან 200 000 ლარი; სიაში შეტანილი შენობის ნებართვის გარეშე რეაბილიტაცია 250 000 ლარით ჯარიმდება. ამასთან, 2026 წლის ივნისიდან სპეციალური ლეგალიზაციის პროცედურით მხოლოდ 10 მ² ან უფრო მცირე მიშენებების დაკანონებაა შესაძლებელი. რას ნიშნავს ეს ძველ სახლში ბინის ყიდვისას, ჩვენს სოლოლაკის გზამკვლევშია ახსნილი.

2002 წლის 25 აპრილის მიწისძვრამ, რომლის ეპიცენტრი ქალაქის შიგნით იყო, 1 735 სახლი დააზიანა, ყველაზე მეტად კი ძველი უბნების დაბალსართულიანი აგურისა და ქვის შენობები დაზარალდა; ICOMOS-მა სოლოლაკსა და მთაწმინდაზე დაზიანებული სახლები ფოტოებით დააფიქსირა. თავად მთაზე, მთაწმინდის პარკის ავტოსადგომის მახლობლად, 2025 წლის 25 მარტს ნაგებობა ჩამოინგრა და ერთი ადამიანი დაიღუპა. მეორე მსოფლიო ომამდე აშენებული ნებისმიერი შენობის შემთხვევაში ხელმოწერამდე მოითხოვეთ კონსტრუქციის ექსპერტიზა, საჯარო რეესტრსა და ქალაქის დაგეგმარების რუკაზე კი გადაამოწმეთ, ხვდება თუ არა ნაკვეთი დაცვის ზონაში.

ტყე და ჰაერი

თავად ფერდობზე ახლა ხელახლა ირგვება ტყე. თბილისის მერიამ და Cartu Foundation-მა მთაწმინდის ფერდობის ტყის აღდგენა 16 მილიონი ლარის ბიუჯეტით დაიწყეს; 2021 წელს პროექტი დაახლოებით 700 ჰექტარად და თითქმის 40 სახეობის 500 000-დან 800 000-მდე ხედ იყო აღწერილი, 2025 წლის ივლისში კი მერმა ის 400-ჰექტრიან ფერდობად და ქალაქის ერთ-ერთ მწვანე ფილტვად მოიხსენია. გარემოს ეროვნული სააგენტოს ჰაერის ხარისხის ავტომატური მონიტორინგის სადგურებიდან არცერთის რაიონის შიგნით მდებარეობა დადასტურებული არ არის, ამიტომ გაზომვის შედეგებს არ მოვიყვანთ; ქალაქის საერთო სურათი ჩვენს ვაკის გზამკვლევშია.

სასტუმროები და გაქირავება

რაიონში ქალაქის რამდენიმე ყველაზე ცნობილი სასტუმროა: 214-ნომრიანი კოშკი Biltmore რუსთაველის გამზირზე, რომელიც 2016 წელს გაიხსნა, და რაიონის კიდეზე Paragraph Freedom Square, 2023 წლის ნოემბერში 220 ნომრით გახსნილი, რომელსაც 1,9 კმ სიგრძის საბაგირო აკავშირებს თაბორის მთაზე მდებარე კურორტთან Paragraph Tabori, რომელიც 2025 წლის სექტემბერში გაიხსნა. ბინებისთვის მოკლევადიანი გაქირავების არცერთი ტრეკერი არ აქვეყნებს ცალკე მთაწმინდის მონაცემებს; მაგალითად, Airbtics-ის უბნების ცხრილში მისთვის სტრიქონი არ არის. გრძელვადიანი ქირა, $13,0 1 მ²-ზე, ქალაქში მეორე ყველაზე მაღალია ვაკის შემდეგ. ჩვენს გვერდებზე Airbnb თბილისში და ქირა უბნების მიხედვით ორივე ვარიანტი ერთმანეთთან ხარჯების გამოკლების შემდეგაა შედარებული.

დადებითი და უარყოფითი მხარეები

მთაწმინდაზე ქონების შემოწმება ნაბიჯ-ნაბიჯ

1. განსაზღვრეთ მისამართი

   ქალაქის ქუჩები, ფერდობი თუ სოფელი.

2. გადაამოწმეთ ზონა

   ნაკვეთის მემკვიდრეობის დაცვის რეჟიმი და ზონირება.

3. შეამოწმეთ კონსტრუქცია

   განსაკუთრებით ომამდელ ქვისა და აგურის სახლებში.

4. შეადარეთ დოკუმენტი და რეალობა

   რეგისტრირებული ფართი და სართულები იმასთან, რაც რეალურად დგას.

5. გამოცადეთ მისადგომობა

   კიბეები, პარკირება, ზამთრის გზები სოფლებისკენ.

6. ფასი ორჯერ შეაფასეთ

   რაიონთან და საკუთარ ქუჩასთან შედარებით.

ხშირი კითხვები

რას მოიცავს მთაწმინდის რაიონი?

4 ერთეულს: მთაწმინდა-სოლოლაკი, ვერა, კიკეთი-კოჯორი და წავკისი-შინდისი-ტაბახმელა.

მთაწმინდა თბილისის ყველაზე ძვირი რაიონია?

ახალი ბინების მხრივ, საქსტატის მონაცემებით, დიახ: 2026 წლის პირველ კვარტალში 6 814 ლარი 1 მ²-ზე.

რამდენია ქირა მთაწმინდაზე?

2026 წლის ივლისში Galt & Taggart-ის მაჩვენებელი ახალი ბინისთვის თვეში $13,0 იყო 1 მ²-ზე, ანუ 55 მ²-ზე დაახლოებით $715.

რა ღირს მთაწმინდის ფუნიკულიორი?

პარკის ბარათი 2 ლარი ღირს; ერთი სამოგზაურო გზამკვლევის თანახმად, 2026 წლის ოქტომბერში ცალმხრივი მგზავრობა დაახლოებით 10-დან 12 ლარამდე იყო.

როდის მუშაობს რუსთაველის საბაგირო?

ყოველდღე 11:00-დან 22:30-მდე, რუსთაველის გამზირ №52-დან.

რუსთაველის გამზირი მთაწმინდის რაიონშია?

ოფიციალური საზღვრის ჩვენეული წაკითხვით, დიახ, თავისუფლების მოედანსა და მეტრო „რუსთაველს“ შორის.

რა ჯარიმებია ისტორიულ ზონაში უკანონო მშენებლობისთვის?

კერძო საკუთრებაზე 16 000-დან 200 000 ლარამდე, შენობის კლასის მიხედვით.

შემიძლია მთაწმინდის რაიონში, თბილისთან ახლოს, მიწიანი სახლის ყიდვა?

დიახ, კოჯორში, წავკისში, შინდისსა და ტაბახმელაში; ჯერ მისასვლელი გზა და ზონირება შეამოწმეთ.

წყაროები

1. თბილისის საკრებულოს №16-35 გადაწყვეტილება ტერიტორიული ერთეულების შესახებ, 2014 წლის 5 დეკემბერი, 2022 წლის 18 მარტის ცვლილებებით, საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე (ნანახია 2026 წლის 21 ოქტომბერი)
2. თბილისის აგლომერაციის ჰაერის ხარისხის მართვის გეგმა 2024-2026, საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო (ნანახია 2026 წლის 21 ოქტომბერი)
3. Mtatsminda district, 2014 census, City Population, საქსტატზე დაყრდნობით (ნანახია 2026 წლის 21 ოქტომბერი)
4. Tbilisi residential real estate, 2025 overview და July 2026, Galt & Taggart (ნანახია 2026 წლის 21 ოქტომბერი)
5. Tbilisi property prices, first quarter of 2025, CBW, საქსტატზე დაყრდნობით; fourth quarter of 2025 და first quarter of 2026, 1TV, საქსტატზე დაყრდნობით (ნანახია 2026 წლის 21 ოქტომბერი)
6. Residential property price index, second quarter of 2026, საქსტატი, 2026 წლის 23 ივლისი (ნანახია 2026 წლის 21 ოქტომბერი)
7. Tbilisi residential market monthly watch, March 2026, TBC Capital (ნანახია 2026 წლის 21 ოქტომბერი)
8. Real estate market highlights, April to June 2021, ISET Policy Institute (ნანახია 2026 წლის 21 ოქტომბერი)
9. Demand for land plots in the suburbs of Tbilisi, CBW (ნანახია 2026 წლის 21 ოქტომბერი)
10. Project Tsavkisi launched, პრესრელიზი, 2026 წლის მაისი (ნანახია 2026 წლის 21 ოქტომბერი)
11. Tbilisi funicular, ქართული ენციკლოპედია, და Tbilisi funicular, Madloba.info (ნანახია 2026 წლის 21 ოქტომბერი)
12. Cableway linking Rustaveli Avenue to Mtatsminda Park opens, 1TV, 2024 წლის 18 ოქტომბერი; Historical cableway reopens, Georgia Today; cable car restoration, RFE/RL (ნანახია 2026 წლის 21 ოქტომბერი)
13. მთაწმინდის პარკი, ოფიციალური საიტი (ნანახია 2026 წლის 21 ოქტომბერი)
14. Mtatsminda Park lease, Civil.ge, 2009 წლის 4 მარტი, და Mtatsminda Park, ვიკიპედია (ნანახია 2026 წლის 21 ოქტომბერი)
15. Tbilisi TV Broadcasting Tower და Mtatsminda Pantheon, ვიკიპედია (ნანახია 2026 წლის 21 ოქტომბერი)
16. Traffic restricted on Giorgi Leonidze Street, 1TV, 2026 წლის 31 ივლისი, და getting to Kojori, Red Fedora Diary (ნანახია 2026 წლის 21 ოქტომბერი)
17. Full rehabilitation of Rustaveli Avenue begins, 1TV, 2026 წლის 23 ივლისი, და two schools in hybrid format, Georgia Today, 2026 წლის 26 აგვისტო (ნანახია 2026 წლის 21 ოქტომბერი)
18. Kojori, Tabakhmela და Shindisi, ვიკიპედია (ნანახია 2026 წლის 21 ოქტომბერი)
19. Tsavkisi campus of the European School, GIG, 2026 წლის 25 თებერვალი (ნანახია 2026 წლის 21 ოქტომბერი)
20. Tbilisi Historic District, UNESCO-ს მსოფლიო მემკვიდრეობის ცენტრი (ნანახია 2026 წლის 21 ოქტომბერი)
21. საქართველოს სივრცის დაგეგმარების, არქიტექტურული და სამშენებლო საქმიანობის კოდექსი, საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე, და 2026 წლის 25 ივნისის ცვლილებები, საქართველოს პარლამენტი (ნანახია 2026 წლის 21 ოქტომბერი)
22. Heritage at Risk 2002: Georgia, ICOMOS, და 2002 earthquake damage, OSCE (ნანახია 2026 წლის 21 ოქტომბერი)
23. Building collapse near the funicular, Front News, 2025 წლის 25 მარტი (ნანახია 2026 წლის 21 ოქტომბერი)
24. Mtatsminda makeover, Georgia Today, 2021 წლის 1 ივლისი, და mayor on parks and squares, 1TV, 2025 წლის 10 ივლისი (ნანახია 2026 წლის 21 ოქტომბერი)
25. Biltmore Hotel Tbilisi opens, eHotelier, 2016 წლის 2 აგვისტო; The Luxury Collection debuts in Georgia, Marriott, 2023 წლის 20 ნოემბერი; Paragraph Tabori, Jerusalem Post (ნანახია 2026 წლის 21 ოქტომბერი)
26. Airbnb revenue in Tbilisi, Airbtics (ნანახია 2026 წლის 21 ოქტომბერი)

ცვლილებების ისტორია

• 21 ოქტომბერი, 2026 - უბნის გზამკვლევი გამოქვეყნდა თბილისის საკრებულოს ტერიტორიული ერთეულების შესახებ გადაწყვეტილების, საქსტატის, Galt & Taggart-ის, TBC Capital-ისა და ISET-ის მონაცემების, მთაწმინდის პარკისა და მერიის შეტყობინებების, სივრცის დაგეგმარების კოდექსისა და მთის სოფლებსა და სასტუმროებზე გამოქვეყნებული ცნობების საფუძველზე.