ორმაგი დაბეგვრა საქართველოში: როცა ერთსა და იმავე ქირას ან ნამეტს ორი ქვეყანა ბეგრავს და როგორ ამსუბუქებენ მას შეთანხმებები

ორმაგი დაბეგვრა: ერთი შემოსავალი, ორი მბეგრავი სახელმწიფო

ორმაგი დაბეგვრა ნიშნავს, რომ ერთსა და იმავე შემოსავალს ან ნამეტს ერთი და იმავე პერიოდისთვის ორი სახელმწიფო ბეგრავს. ქართული ბინის უცხოელი მფლობელისთვის ეს, როგორც წესი, ასე გამოიყურება: საქართველო ბეგრავს ქირას ან გაყიდვის ნამეტს, რადგან ბინა აქ მდებარეობს, ხოლო მფლობელის ქვეყანა იმავე თანხას ხელახლა ბეგრავს, როგორც მსოფლიოს მასშტაბით მიღებული შემოსავლის ნაწილს.

ამ პრობლემაზე საქართველოს პასუხი შეთანხმებებია, რომლებსაც საგადასახადო კოდექსი (მუხლი 125) ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილების შესახებ საერთაშორისო შეთანხმებებს უწოდებს. საქართველოს საგადასახადო კოდექსის მუხლი 2(1) მათ საგადასახადო კანონმდებლობის შემადგენელ ნაწილად აქცევს, ხოლო მუხლი 2(7) პარლამენტის მიერ რატიფიცირებულ და ძალაში შესულ ხელშეკრულებას კოდექსის მიმართ „უპირატესი იურიდიული ძალა“ ანიჭებს. ფინანსთა სამინისტროს ნუსხაში 58 მოქმედი შეთანხმებაა.

შეთანხმებების სამიზნე იურიდიული ორმაგი დაბეგვრაა, როცა ერთ პირს ერთსა და იმავე შემოსავალზე ორჯერ ბეგრავენ, და არა ეკონომიკური. საქართველოში პრობლემა ძირითადად ერთი მიმართულებით ჩნდება: რეზიდენტი ფიზიკური პირი გათავისუფლებულია იმ შემოსავალზე, რომელსაც ქართული წყარო არ აქვს (მუხლი 82(1)(u), ქართულ ტექსტში ფ ქვეპუნქტი). უცხოელისთვის, რომელსაც აქ ბინა აქვს, მეორე გადასახადი საკუთარი ქვეყნიდან მოდის, და სწორედ შეთანხმება განსაზღვრავს, როგორ უნდა შეუმსუბუქოს მას ეს ტვირთი იმ ქვეყანამ.

წყარო და რეზიდენტობა: რატომ შეიძლება ქართული ბინა ორჯერ დაიბეგროს

წყაროს სახელმწიფო ბეგრავს შემოსავალს, რომელიც მის ტერიტორიაზე წარმოიშობა; რეზიდენტობის სახელმწიფო კი თავის რეზიდენტებს ნებისმიერი ადგილიდან მიღებულ შემოსავალზე ბეგრავს. საქართველოში წყაროს წესებს საგადასახადო კოდექსის მუხლი 104(1) ადგენს, ხოლო მუხლი 104(2) აზუსტებს, რომ მნიშვნელობა არ აქვს, სად მიიღება თანხა.

ერთი საკითხი ღიად რჩება: მუხლი 104(1)(l), ქართულ ტექსტში მ ქვეპუნქტი, უძრავ ქონებას ამატებს სიტყვებს „ეკონომიკური საქმიანობისათვის გამოყენებული“. როგორ ვრცელდება ეს კერძო გამქირავებელზე, ბუღალტერმა უნდა დაადასტუროს; საცხოვრებელი ფართის ქირისა და ბინის გაყიდვის ნამეტის 5%-იან განაკვეთებს მუხლი 81 აწესებს, ხოლო მუხლი 104(1)(r) ამატებს საქართველოში საქმიანობით მიღებულ სხვა შემოსავალს.

როცა ორივე ქვეყანა ერთსა და იმავე პირს თავის რეზიდენტად მიიჩნევს, საკითხს გადამწყვეტი წესი წყვეტს; გაერთიანებული სამეფოს შეთანხმების მუხლი 4(2) თანმიმდევრობით ამოწმებს მუდმივ საცხოვრებელს, სასიცოცხლო ინტერესების ცენტრს, ჩვეულებრივ საცხოვრებელ ადგილს, მოქალაქეობას და ბოლოს ურთიერთშეთანხმებას. იხ. ჩვენი ჩანაწერი საგადასახადო რეზიდენტის შესახებ.

საგადასახადო კოდექსის მუხლები, რომლებიც შეთანხმებებს უკავშირდება

მუხლი 124, სათაურით „საქართველოს ფარგლებს გარეთ გადახდილი გადასახადის ჩათვლა“, მხოლოდ საწარმოს და მხოლოდ მოგების გადასახადს ასახელებს (2016 წლის 13 მაისის №5092 კანონით მიცემული რედაქცია). ფიზიკურ პირებს ჩათვლის მუხლი არ სჭირდებათ: მათი უცხოური შემოსავალი ისედაც გათავისუფლებულია.

მუხლი 125 ფინანსთა მინისტრის 2011 წლის 28 დეკემბრის №633 ბრძანებაზე მიუთითებს. ქვემოთ მოცემული დეტალები ამ ბრძანების 2011 წლის პირვანდელ ტექსტს ეყრდნობა; მას შემდეგ მასში ექვსჯერ შევიდა ცვლილება, ბოლოს 2024 წლის 5 დეკემბერს, და მოქმედი რედაქციის წაკითხვა ვერ მოვახერხეთ. ქართველი გადამხდელი, რომელიც წყაროსთან შემცირებულ განაკვეთს იყენებს, ანგარიშს №1 ფორმით წარადგენს, ხოლო არარეზიდენტი თანხის დაბრუნებას №2 ფორმით ითხოვს; ორივე შემთხვევაში საჭიროა მიმღების ქვეყნის მიერ გაცემული რეზიდენტობის ცნობა და მისი სანოტარო წესით დამოწმებული ქართული თარგმანი. მუხლი 1(9) ადგენს, რომ ცნობას არც აპოსტილი სჭირდება და არც ლეგალიზაცია (იხ. ჩვენი ჩანაწერი აპოსტილის შესახებ).

შეიძლება დაიბეგროს: ფორმულის აზრი და შეღავათის მიცემის გზები

ქონებასთან დაკავშირებული მუხლები OECD-ის მოდელური კონვენციის მუხლებს 6 და 13(1) მისდევს. გაერთიანებული სამეფოს შეთანხმების მუხლი 6(1) ადგენს, რომ მეორე ხელშემკვრელ სახელმწიფოში მდებარე უძრავი ქონებიდან მიღებული შემოსავალი შეიძლება სწორედ იმ მეორე სახელმწიფოში დაიბეგროს; მუხლი 6(3) ამ შემოსავალში ქირავნობასაც მოიაზრებს, ხოლო მუხლი 13(1) იმავე ფორმულას გაყიდვის ნამეტზე იყენებს. ეს ნებართვაა და არა განსაკუთრებული უფლება: პირველად საქართველო ბეგრავს, შემდეგ კი მფლობელის ქვეყანა შეღავათს ორმაგი დაბეგვრის აღმოფხვრის მუხლით, ანუ მუხლი 23-ით, იძლევა.

ჩათვლის მეთოდისას საბოლოო ჯამი ორ გადასახადს შორის უფრო მაღალს უახლოვდება და არა მათ ჯამს. ქვეყნების მიხედვით პირობები აღწერილია ჩვენს გზამკვლევში საქართველოს ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილების შეთანხმებების შესახებ, ხოლო ისრაელთან, სპარსეთის ყურის ქვეყნებთან და ეგვიპტესთან შეთანხმებებს ბათუმის გზამკვლევებიც ეხება, რომლებიც ებრაული თემისთვის და არაბი ოჯახებისთვის მოვამზადეთ.

სამინისტროს ცნობით, OECD-ის მრავალმხრივი ინსტრუმენტი (MLI), რომლის რატიფიცირებაც 2018 წლის 27 დეკემბერს მოხდა და რომელიც საქართველოსთვის 2019 წლის 1 ივლისიდან მოქმედებს, 58 შეთანხმებიდან 34-ს ხელახალი მოლაპარაკების გარეშე ცვლის და მათ ძირითადი მიზნის ტესტს ამატებს.

შეთანხმების ბარათები, ცნობები და ქვითრები: ტერმინი დოკუმენტებში

• სამინისტროს ბარათი თითოეულ შეთანხმებაზე. 58 ბარათიდან მხოლოდ 32-ზეა ძალაში შესვლის თარიღი მითითებული; დანარჩენ 26-ზე, მათ შორის ისრაელისა და გაერთიანებული სამეფოს ბარათებზე, თარიღის ნაცვლად "DTA" ბმულია, ზოგჯერ "Protocol", ამიტომ მათი თარიღები შეთანხმებების ტექსტებიდან უნდა დადგინდეს. 26 ბმული "MLI Synthesised text" არ ემთხვევა იმ 34 შეთანხმებას, რომლებშიც MLI-მ ცვლილება შეიტანა.
• განაკვეთების ცხრილი. 2026 წლის 2 ნოემბერს სამინისტროს ქართულ გვერდზე გაერთიანებული სამეფოსთვის ეწერა: დივიდენდები 0% ან 15%, პროცენტი და როიალტი 0%; ისრაელისთვის: დივიდენდები 0% ან 5%, პროცენტი 5%, როიალტი 0%.
• საქართველოს რეზიდენტობის ცნობა. შემოსავლების სამსახურის ინგლისურენოვან ნიმუშში ვკითხულობთ: "Revenue Service certifies that ... Is (was) tax resident of GEORGIA in [year] Year". ვადა და საფასური: 20 სამუშაო დღე უფასოდ, 5 დღე - 50 ლარად, 1 დღე - 100 ლარად.
• უცხოური ცნობა და №2 ფორმა. არარეზიდენტის მიერ საქართველოში თანხის დაბრუნების მოთხოვნა №633 ბრძანების 2011 წლის პირვანდელი ტექსტის მიხედვით, სანოტარო თარგმანთან ერთად.
• ქართული გადასახადის მტკიცებულება. გაყიდვის დეკლარაცია (ფორმა II-04², მომდევნო თვის 15 რიცხვამდე) ან წლიური დეკლარაცია (1 აპრილამდე), rs.ge-ზე გადახდის ჩანაწერი და, თუ მოიჯარე კომპანიაა, მისი ჩანაწერი ქირიდან დაკავებული 5%-ის შესახებ.

განცხადებებში „ორმაგი დაბეგვრის გარეშე“ ტიპის დაპირებები არ შეგვიმოწმებია; ქართული გადასახადი გადაიხდება, მფლობელი რომელი ქვეყნის რეზიდენტიც არ უნდა იყოს.

გამოთვლის მაგალითი: ერთი ბინა, შეთანხმება, 2-წლიანი ზღვარი და შეთანხმების არარსებობა

ფინანსთა მინისტრის №996 ბრძანებით დამტკიცებულ ინსტრუქციაში (მუხლი 33-3) მოყვანილი ოფიციალური მაგალითია ბინა, რომელიც 100 000 ლარად იყიდეს და 120 000 ლარად გაყიდეს: ნამეტი 20 000 ლარია, ქართული გადასახადი 5%-ით კი 1 000 ლარი. ქვემოთ საკუთარი ქვეყნის მხარე ჩვენი გამოთვლაა, განზრახ გამარტივებული.

პირველი შემთხვევა: 1 000 ლარი საქართველოში და 3 800 ლარი გაერთიანებულ სამეფოში, ანუ ჯამში მაღალი განაკვეთი და არა 5% პლუს 24%. მეორე შემთხვევა: საქართველო ნამეტს ათავისუფლებს (მუხლი 82(1)(f.a)), ამიტომ ჩასათვლელი არაფერი რჩება და ქართული შეღავათი ფულს ვერ ზოგავს; გერმანიის შემთხვევაში, რომელიც ასეთ ნამეტს ათავისუფლებს, შედეგი სხვა იქნებოდა. მესამე შემთხვევა ნამდვილი ორმაგი დაბეგვრაა: რუსეთთან შეთანხმება არ არსებობს, რუსეთი თავის რეზიდენტებს 13%-დან 22%-მდე განაკვეთით ბეგრავს და შეთანხმების გარეშე ჩათვლას არ იძლევა (რუსეთის საგადასახადო კოდექსის მუხლი 232).

მხედველობაში არ ვიღებთ გაერთიანებული სამეფოს 3 000 ფუნტი სტერლინგის წლიურ გათავისუფლებულ ოდენობას, იქაურ 18%-იან განაკვეთს, ვალუტის კონვერტაციას, 13%-ზე მაღალ რუსულ განაკვეთებს და ნებისმიერ გამოქვითვას; ეს ილუსტრაციაა და არა რჩევა. ქართული მხარე აღწერილია ჩვენს ჩანაწერებში ნამეტი შემოსავლის გადასახადის და ქირის შემოსავლის გადასახადის შესახებ.

სხვა რამეა: ეკონომიკური ორმაგი დაბეგვრა, ორმაგი დაუბეგრავობა და სხვა შეთანხმებები

საგადასახადო შეთანხმებებს არ განეკუთვნება არც აპოსტილის კონვენცია, რომელიც დოკუმენტების დამოწმებას ეხება, არც CRS-ის შეთანხმება, რომელსაც საქართველო 2022 წლის ნოემბერში შეუერთდა და რომლითაც საგადასახადო ორგანოები ერთმანეთს საბანკო მონაცემებს უგზავნიან, და არც ორმხრივი საინვესტიციო ხელშეკრულებები.

ორმაგი დაბეგვრა ხუთ ენაზე

ქართულ სამართლებრივ ტექსტებში ზემოთ მოცემული სრული ფორმა გამოიყენება; რომელ ფორმას იყენებენ საბანკო დოკუმენტებში, დადასტურება ვერ შევძელით.

არასწორი წაკითხვები, რომლებიც მფლობელებს ფული უჯდებათ

• „შეთანხმების წყალობით ერთხელ ვიხდი, დაბალი განაკვეთით.“ ჩათვლის მეთოდისას დაახლოებით ორ გადასახადს შორის უფრო მაღალს იხდით, ოღონდ ორ ქვეყანაზე გადანაწილებულს.
• „შეიძლება დაიბეგროს“ გაგებულია, როგორც „იბეგრება მხოლოდ“. საკუთარი ქვეყანა თავის უფლებას ინარჩუნებს.
• ვარაუდი, რომ ქართული გათავისუფლება სამშობლოშიც მოქმედებს. ჩათვლის მეთოდის მქონე ქვეყანამ შეიძლება მთელი თანხა დაბეგროს.
• აშშ-ისა და რუსეთის შეთანხმების პარტნიორებად ჩათვლა. რუსეთთან შეთანხმება არ არსებობს; IRS საქართველოს მიმართ აშშ-სა და სსრკ-ს შორის 1973 წლის შეთანხმებას იყენებს.
• ქართული დეკლარაციის გადაგდება. მისი და rs.ge-ზე გადახდის ჩანაწერის გარეშე საკუთარი ქვეყნის საგადასახადო სამსახურს ჩასათვლელი არაფერი ექნება.

ორმაგი დაბეგვრის საკითხის მოგვარება ქართულ ბინაზე, ნაბიჯ-ნაბიჯ

1. დაადგინეთ რეზიდენტობა

   გაარკვიეთ, რომელი ქვეყანა გთვლით რეზიდენტად და ხომ არ გთვლით ორივე.

2. მოძებნეთ შეთანხმება

   გადაამოწმეთ სამინისტროს ნუსხა; თუ შეთანხმება არ არის, შეღავათის მიცემის ვალდებულებაც არ არსებობს.

3. წაიკითხეთ მუხლები 6, 13 და 23

   ქირა, ნამეტი და შეღავათის მეთოდი, ასევე MLI-ის ტექსტი, თუ ასეთი არსებობს.

4. გადაიხადეთ და დეკლარირება გააკეთეთ საქართველოში

   ქართული გადასახადი პირველ რიგში იხდება.

5. შეინახეთ მტკიცებულებები

   დეკლარაცია, rs.ge-ზე გადახდის ჩანაწერი და დაკავების ნებისმიერი ჩანაწერი.

6. მოითხოვეთ შეღავათი სამშობლოში

   ჩათვლა ან გათავისუფლება თქვენს იქაურ დეკლარაციაში, კონსულტანტის დახმარებით.

ხშირი კითხვები

რა არის ორმაგი დაბეგვრა?

ერთი და იმავე შემოსავლის დაბეგვრა ორი სახელმწიფოს მიერ ერთი და იმავე პერიოდისთვის.

ორმაგი დაბეგვრის საწინააღმდეგო რამდენი შეთანხმება მოქმედებს?

ფინანსთა სამინისტროს ნუსხაში 58 პარტნიორი ქვეყანაა.

აქვს შეთანხმებას საგადასახადო კოდექსზე მეტი ძალა?

დიახ, მუხლი 2(7)-ის მიხედვით, თუ ის რატიფიცირებული და ძალაში შესულია.

ვინ ბეგრავს პირველად ჩემს ქართულ ქირას?

საქართველო, საცხოვრებელი ფართის ქირაზე 5%-ით (მუხლი 81(2)).

უთვლის საქართველო ფიზიკურ პირს საზღვარგარეთ გადახდილ გადასახადს?

არა. მუხლი 124 საწარმოებისთვისაა; რეზიდენტების უცხოური შემოსავალი გათავისუფლებულია (მუხლი 82(1)(u)).

როგორ სარგებლობს არარეზიდენტი შეთანხმებით დადგენილი განაკვეთით?

№633 ბრძანების მიხედვით. მისი 2011 წლის პირვანდელი ტექსტით, ქართველი გადამხდელი წყაროსთან შემცირებული განაკვეთისთვის №1 ფორმას იყენებს, არარეზიდენტი კი თანხის დასაბრუნებლად №2 ფორმას, ორივე შემთხვევაში უცხოური რეზიდენტობის ცნობით.

არსებობს შეთანხმება რუსეთთან ან აშშ-სთან?

რუსეთთან არა. IRS საქართველოს მიმართ აშშ-სა და სსრკ-ს შორის 1973 წლის შეთანხმებას იყენებს.

რა არის MLI?

OECD-ის კონვენცია, რომლის რატიფიცირებაც საქართველომ 2018 წლის 27 დეკემბერს მოახდინა და რომელიც მისი 58 შეთანხმებიდან 34-ს ცვლის.

წყაროები

1. საქართველოს საგადასახადო კოდექსი, ქართული კონსოლიდირებული ტექსტი, №247 პუბლიკაცია (ნანახია 2026 წლის 2 ნოემბერი)
2. ფინანსთა მინისტრის №633 ბრძანება, 2011 წლის 28 დეკემბრის პირვანდელი ტექსტი (ნანახია 2026 წლის 2 ნოემბერი)
3. Double taxation treaties, საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო (ნანახია 2026 წლის 2 ნოემბერი)
4. შეთანხმებების ნუსხა და განაკვეთების ცხრილი, ქართული გვერდი, საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო (ნანახია 2026 წლის 2 ნოემბერი)
5. UK-Georgia double taxation treaty, SI 2004/3325 (ნანახია 2026 წლის 2 ნოემბერი)
6. საქართველოს რეზიდენტობის ცნობის ნიმუში, Paragraf (ნანახია 2026 წლის 2 ნოემბერი)
7. საგადასახადო ადმინისტრირების შესახებ ინსტრუქცია, ფინანსთა მინისტრის №996 ბრძანება, მუხლი 33-3
8. List of tax treaties, აშშ-ის შიდა შემოსავლების სამსახური (IRS)
9. Tax on foreign income, GOV.UK

ცვლილებების ისტორია

• 2 ნოემბერი, 2026 - ლექსიკონის ჩანაწერი გამოქვეყნდა საქართველოს საგადასახადო კოდექსის, ფინანსთა მინისტრის №633 ბრძანების, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს, გაერთიანებული სამეფოსა და საქართველოს შეთანხმების, №996 ინსტრუქციის, შემოსავლების სამსახურის ცნობის ნიმუშის, IRS-ისა და GOV.UK-ის საფუძველზე.