სეისმური სამშენებლო ნორმები საქართველოში: რას მოითხოვს ნორმა და როგორ შევამოწმოთ ახალი კორპუსი

რომელ სეისმურ ნორმას ემორჩილება საქართველოში ახალი შენობა?

საქართველოში ყოველი ახალი საცხოვრებელი კორპუსი, ბათუმიდან თელავამდე, ერთი ეროვნული დოკუმენტის მიხედვით პროექტდება: ეს არის სამშენებლო ნორმა PN 01.01-09 „სეისმომედეგი მშენებლობა“, რომელიც ეკონომიკური განვითარების მინისტრმა 2009 წლის 7 ოქტომბერს №1-1/2284 ბრძანებით გამოსცა. როცა 2026 წლის 3 ნოემბერს საკანონმდებლო მაცნეში ვეძებეთ, იქ მხოლოდ ეს ბრძანება და 2012 წლის ერთი ცვლილების ბრძანება აღმოჩნდა. ნორმა არც გაუქმებულა და არც სხვით შეცვლილა, ამიტომ წელს დასრულებული კოშკიც იმავე სეისმური დარაიონების რუკას ეფუძნება, რასაც 2012 წელს დასრულებული კორპუსი.

გრუნტის კატეგორიები და სართულიანობის ზღვრები ახსნილია ჩვენს ლექსიკონის სტატიაში სეისმომედეგობის შესახებ, თბილისის რღვევები და ძველი საცხოვრებელი ფონდი კი - ჩვენს გზამკვლევში თბილისის სეისმური უსაფრთხოების შესახებ. ეს გვერდი ქვეყნის დანარჩენ ნაწილს მოიცავს და იმ შემოწმებებს, რომელთა გაკეთებაც ახალაშენებული ბინის მყიდველს შეუძლია.

რა ძალის საანგარიშო რყევაა გათვალისწინებული თითოეულ ქალაქში?

ნორმის 1-ლი დანართი ყოველ დასახლებას II კატეგორიის გრუნტისთვის ორ რიცხვს უთანადებს: ინტენსივობას ბალებში MSK-64 სკალით და A კოეფიციენტს, რომელიც g-ს, ანუ თავისუფალი ვარდნის აჩქარების, ერთეულებშია გამოსახული.

ჩვენი წაკითხვით, გონიოდან ბათუმის გავლით ჩაქვამდე გადაჭიმული სანაპირო ერთადერთი დიდი ბაზარია 7 ბალზე; ოდნავ ჩრდილოეთით მდებარე ქობულეთი უკვე 8 ბალზეა. გუდაური, კახეთის ქალაქები და მესტია 9 ბალზეა. მხოლოდ ბალები შეცდომაში შეგიყვანთ: სიღნაღსაც და ყვარელსაც 9 ბალი აქვს, თუმცა ყვარლის A ორჯერ მაღალია. იკითხეთ კოეფიციენტი და არა მარტო ბალი.

შეიძლება თუ არა ერთ ნაკვეთს თავისი ქალაქისგან განსხვავებული მნიშვნელობა ჰქონდეს?

დიახ. ნორმის მე-3 მუხლის მე-16 პუნქტის თანახმად, სამშენებლო მოედნის სეისმურობა სეისმური მიკროდარაიონების რუკით უნდა დაზუსტდეს, და მხოლოდ იქ, სადაც ასეთი რუკა არ არსებობს, შეუძლია დამპროექტებელს ეროვნული რუკისა და გრუნტის ცხრილის გამოყენება. ვერ დავადასტურეთ, არსებობს თუ არა დამტკიცებული მიკროდარაიონების რუკები თბილისისთვის ან ბათუმისთვის. 2012 წლის ცვლილებამ, ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების მინისტრის 2012 წლის 27 მარტის №1-1/853 ბრძანებამ, ნორმას მე-3 მუხლის მე-20 პუნქტი დაამატა: მინისტრს შეუძლია ბრძანებით და დასაბუთების საფუძველზე დასახლების ბალიანობა კონკრეტული ნაკვეთისთვის შეასწოროს. ვერ ვიპოვეთ, რამდენი ასეთი ბრძანება არსებობს.

მაშასადამე, დანართის სტრიქონი ამოსავალი წერტილია და არა მტკიცებულება. გაარკვიეთ, რა წყაროთი დადგინდა თქვენი ნაკვეთის საანგარიშო დონე: ეროვნული რუკითა და გრუნტის კატეგორიით, მიკროდარაიონების რუკით თუ შესწორების ბრძანებით. თუ ეს ბრძანებაა, მოითხოვეთ მისი ნომერი და თარიღი.

ევროკოდებით პროექტდება ახალი შენობები?

ზოგიერთი შეიძლება, მაგრამ არც ერთი ევროკოდი სავალდებულო არ არის. მთავრობამ ხუთი ევროპული კონსტრუქციული სტანდარტი დაუშვა, თითოეული ეროვნული დანართით:

„დაშვებული“ არ ნიშნავს „სავალდებულოს“. პროდუქტის უსაფრთხოებისა და თავისუფალი მიმოქცევის კოდექსის 69-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის მიხედვით, სტანდარტის არჩევა ნებაყოფლობითია, თუ მას ტექნიკური რეგლამენტი სავალდებულოდ არ აქცევს, ხოლო ამ დადგენილებათაგან არც ერთი ასეს არ აკეთებს. არც ერთი მათგანი არ აუქმებს PN 01.01-09-ს და არც გარდამავალ პერიოდს აწესებს. ბეტონის ეროვნული ნორმა კვლავ PN 03.01-09-ია, დამტკიცებული 2009 წლის 23 ოქტომბრის №1-1/2391 ბრძანებით. თუ ბროშურაში „ევროპული სტანდარტები“ წერია, იკითხეთ, რომელი ევროკოდები გამოიყენეს, და დარწმუნდით, რომ სეისმური შემოწმებები PN 01.01-09-ს მიყვება.

რატომ აჩვენებს ონლაინ საშიშროების რუკები უფრო მაღალ რიცხვებს?

საერთაშორისო მოდელები ნორმის კოეფიციენტებზე მაღალ მაჩვენებლებს იძლევა. 2026 წლის 3 ნოემბერს ციურიხის ფედერალური ტექნოლოგიური ინსტიტუტის (ETH Zurich) EFEHR-ის საშიშროების სერვისს მივმართეთ. მისი EMME2014 მოდელი (ახლო აღმოსავლეთის მიწისძვრის მოდელი) კლდოვან გრუნტზე გრუნტის პიკური აჩქარების საშუალო მნიშვნელობას, რომლის გადაჭარბების ალბათობა 50 წელიწადში 10%-ია, ანუ დაახლოებით 475 წელიწადში ერთხელ, თბილისისთვის 0,28 g-ს, ქუთაისისთვის 0,21 g-ს, ბათუმისთვის კი 0,13 g-ს აფასებს. ეს მოდელის მნიშვნელობებია და არა კანონით დადგენილი საანგარიშო მნიშვნელობები.

ნუ ჩათვლით მათ სხვაობას ნორმის A-სთან იმ ოდენობად, რამდენითაც ნორმა დაბალია. ორივე გრუნტის პიკური აჩქარებაა, მაგრამ სხვადასხვა პირობით. მოდელის მნიშვნელობა საბაზისო კლდოვან გრუნტს ეხება (განივი ტალღის სიჩქარე 760 მ/წმ) და მითითებულ ალბათობას. A კი ნორმის საანგარიშო მნიშვნელობაა საშუალო გრუნტისთვის (II კატეგორიის გრუნტი); ნორმა მისთვის ალბათობას არ ასახელებს, შემდეგ კი მისი საანგარიშო მეთოდი საკუთარ კოეფიციენტებს იყენებს დასაშვები დაზიანების, კონსტრუქციული სისტემისა და მნიშვნელობის მიხედვით. ო. ვარაზანაშვილის 2021 წლის სტატიის თანახმად, ოფიციალური რუკა 50 წელიწადში 2%-იანი ალბათობის რედაქტირებული რუკაა, რაც, მისივე შენიშვნით, სხვაობას ზრდის და არა ამცირებს. არც ერთი რიცხვი რომელიმე კონკრეტულ შენობაზე არაფერს ამბობს.

რიგითობა კი ემთხვევა: ბათუმი ქუთაისზე დაბლაა, ქუთაისი - თბილისზე. სპეციალისტები 2009 წლის რუკას ეჭვქვეშ აყენებენ. ვარაზანაშვილი ამტკიცებს, რომ ის EMME მოდელზე დაბალ საშიშროებას აჩვენებს, ხოლო ლოურენს ლივერმორის ეროვნული ლაბორატორიისა და ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის 2020 წლის კვლევამ საშიშროების ახალი შეფასება მოამზადა, რათა ნორმის მასშტაბური განახლება ევროპული ნორმებისკენ ყოფილიყო მხარდაჭერილი. ახალი ოფიციალური რუკა ვერ ვიპოვეთ.

ვინ აგებს პასუხს კონსტრუქციაზე ნებართვის გაცემამდე?

სივრცის დაგეგმარების, არქიტექტურული და სამშენებლო საქმიანობის კოდექსი ჯაჭვის თითოეულ რგოლს ასახელებს:

1. კონსტრუქტორი აპროექტებს. II-დან IV კლასამდე შენობებისთვის კონსტრუქციულ სქემას მხოლოდ ინჟინერ-კონსტრუქტორი ადგენს (მუხლი 98(2)), ხოლო ავტორი პასუხს აგებს ტექნიკურ რეგლამენტებთან შესაბამისობაზე, მათ შორის PN 01.01-09-თან (მუხლი 98(3)).
2. ექსპერტი ამოწმებს. სანებართვო დოკუმენტაციას აფასებს აკრედიტებული ინსპექტირების ორგანო და/ან სერტიფიცირებული ექსპერტი, რომელიც დაზღვეულია და თავის დასკვნაზე პასუხისმგებელია (მუხლი 99). 2019 წლის №255 დადგენილება II-IV კლასისთვის მოითხოვს დასკვნას კონსტრუქციულ პროექტსა და საინჟინრო-გეოლოგიურ კვლევაზე; უარყოფითი დასკვნა ნებართვის უარს ნიშნავს (მუხლი 21).
3. გამოცდილებას მნიშვნელობა აქვს. 2026 წლის 20 დეკემბრამდე 2019 წლის №256 დადგენილება ამ დასკვნების გაცემის უფლებას შესაბამისი მაგისტრის ხარისხის მქონე პირსაც აძლევს; IV კლასის შენობის კონსტრუქციისთვის ასეთ პირს 10-წლიანი გამოცდილება სჭირდება.

№255 დადგენილების 1-ლი დანართის ამჟამინდელი რედაქციით, IV კლასს მიეკუთვნება შენობა, რომლის ფართობი 6000 მ²-ს აღემატება და სიმაღლე 22 მ-ზე მეტია, ან რომელსაც 12 მ-ზე მეტი მალი ან ხიმინჯოვანი საძირკველი აქვს; რამდენიმე კლასის ნიშნების მქონე შენობა უმაღლეს კლასს იღებს (მუხლი 5(3)). ჩვენი გზამკვლევი მშენებლობის ნებართვების შესახებ გიჩვენებთ, როგორ მოძებნოთ ნებართვა და მისი კლასი.

სჭირდებათ თუ არა ინჟინერ-კონსტრუქტორებს სერტიფიკატი?

ჯერ არა. კოდექსის 140-ე მუხლი სერტიფიცირებულ ინჟინრებსა და ექსპერტებს ითვალისწინებს, წესები კი მთავრობის 2024 წლის 10 აპრილის №134 დადგენილებამ დაადგინა: ამოქმედების დღიდან ნებართვისთვის წარდგენილი კონსტრუქციული პროექტი სერტიფიცირებულმა სამოქალაქო ინჟინერმა უნდა დაადასტუროს, სერტიფიცირებულმა ექსპერტმა კი შეისწავლოს (მუხლი 2). ამოქმედების თარიღი ორჯერ გადაიწია: 2025 წლის 1 დეკემბრიდან 2026 წლის 1 სექტემბრამდე (2025 წლის 31 ოქტომბრის №488 დადგენილება), შემდეგ კი 2026 წლის 20 დეკემბრამდე (2026 წლის 7 ივლისის №316 დადგენილება). ასე რომ, 2026 წლის 3 ნოემბრის მდგომარეობით გასაყიდად გამოტანილ არც ერთ შენობას ნებართვისთვის ეს სერტიფიკატები არ დასჭირვებია. თარიღზე დაყრდნობამდე საკანონმდებლო მაცნე გადაამოწმეთ, შესაძლოა ის კიდევ გადავადდეს.

სქემის მიხედვით, აკრედიტებული სასერტიფიკაციო ორგანოები 5-წლიან სერტიფიკატებს გასცემენ და საჯარო რეესტრებს აწარმოებენ. ინჟინერს დასჭირდება სამოქალაქო ინჟინერიის ბაკალავრის ხარისხი, 3-წლიანი პრაქტიკა და წერითი გამოცდა, რომელიც პროექტში შეცდომების აღმოჩენასაც მოიცავს. ამოქმედების შემდეგ შეტანილი განცხადებით მიღებული ნებართვების შემთხვევაში, მოითხოვეთ ინჟინრისა და ექსპერტის სერტიფიკატების ნომრები.

ვინ ამოწმებს, შეესაბამება თუ არა კარკასი პროექტს?

• კერძო ტექნიკური ზედამხედველი. III და IV კლასისთვის სავალდებულოა: დეველოპერმა უნდა დაიქირაოს აკრედიტებული ინსპექტირების ორგანო ან სერტიფიცირებული ექსპერტი (კოდექსი, მუხლი 119(4)), ან 2026 წლის 20 დეკემბრამდე №256 დადგენილებით კვალიფიციური პირი, რომელიც თავის სამუშაოზე პასუხს აგებს და დაზღვეული უნდა იყოს (მუხლი 119(6)-(7)).
• ქალაქი, შერჩევით. საჯარო ზედამხედველობის ორგანო ყოველწლიურად ვალდებულია, შეამოწმოს წინა წელს ნებართვამიღებული III და IV კლასის შენობების სულ მცირე ყოველი მეათე (მუხლი 118(4)). ქალაქების მიხედვით შემოწმებების გამოქვეყნებული რაოდენობა ვერ ვიპოვეთ.
• დუმილი თანხმობად ითვლება. ეტაპზე დადებითი დასკვნის შემდეგ საჯარო ორგანოს შეუძლია ობიექტზე მისვლა 15 სამუშაო დღის განმავლობაში; თუ არ მივა, ეტაპი მიღებულად ითვლება (მუხლი 120(1)).

II-IV კლასისთვის ეტაპის ყოველი ოქმი იურიდიულ ძალას მხოლოდ ექსპლუატაციაში მიმღებ ორგანოში რეგისტრაციის შემდეგ იძენს (№255 დადგენილება, მუხლი 26(6)). სეისმომედეგობისთვის ყველაზე მნიშვნელოვანი საძირკვლისა და კარკასის ოქმებია; ჩვენს გვერდზე მშენებლობის ეტაპების შესახებ ყველა მათგანია ჩამოთვლილი. მუხლი 27(1)(a) მზიდი ელემენტების ზომების 0,1 მ-მდე ცვლილებას სამშენებლო დოკუმენტაციის შეუცვლელად უშვებს, მაგრამ არასოდეს - სვეტის კვეთის, კოჭის სიმაღლის, ფილის ან კონსოლის სისქის ან საყრდენი კედლის სიგანის შემთხვევაში. ნახაზებზე უფრო თხელი სვეტი დასაშვები გადახრა არ არის.

რომელი დოკუმენტების ნახვა შეუძლია მყიდველს?

ვერც ერთი კანონი ვერ ვიპოვეთ, რომელიც დეველოპერს მყიდველისთვის კონსტრუქციული საბუთების ჩვენებას აკისრებს, ამიტომ მოითხოვეთ ისინი, ხოლო მნიშვნელოვანი საკითხები ხელშეკრულებაში ჩაწერეთ:

• ნებართვა. ნომერი, თარიღი, გამცემი ორგანო და კლასი.
• პროექტის სეისმური გვერდი. განმარტებით ბარათში სამშენებლო მოედნის სეისმურობა უნდა იყოს განხილული (№255 დადგენილება, მუხლი 15(2)); იკითხეთ ბალი, A, გრუნტის კატეგორია და კონსტრუქციული სისტემა.
• საანგარიშო დონის წყარო. ეროვნული რუკა, მიკროდარაიონება ან შესწორების ბრძანება.
• საექსპერტო დასკვნები. კონსტრუქციულ პროექტსა და გრუნტის კვლევაზე, იმის მითითებით, ვინ გასცა და რა არის აკრედიტაციის ან სერტიფიკატის ნომერი, ასეთის არსებობის შემთხვევაში.
• ტექნიკური ზედამხედველი. დასახელება და ხელშეკრულება.
• ეტაპების რეგისტრირებული ოქმები. სულ მცირე საძირკვლისა და კარკასის.
• ბეტონი და ფოლადი. ბეტონის საპროექტო კლასი, მიწოდების ზედნადებები, აკრედიტებული ლაბორატორიის მიერ კუბების ან კერნების გამოცდის ოქმები, არმატურის ფოლადის შესაბამისობის სერტიფიკატები.
• დასასრულს. ექსპლუატაციაში მიღების აქტი, აზომვითი ნახაზი, საჯარო რეესტრის ამონაწერი.

საცხოვრებელი კორპუსებისთვის კანონით გათვალისწინებული „შენობის პასპორტი“ ვერ ვიპოვეთ; თუ ასეთს შემოგთავაზებენ, გაარკვიეთ, ვინ მოაწერა ხელი. ექსპლუატაციაში მიღების აქტი პროცედურის გავლას ადასტურებს და არა კარკასის სიმტკიცეს. საპროექტო ბალი და ბეტონის კლასი სპეციფიკაციის დანართში შეიტანეთ, იმ პუნქტებთან ერთად, რომლებიც ჩვენს გვერდზეა შენობის სპეციფიკაციის შესახებ.

ვინ აღრიცხავს მიწისძვრებს და რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი ანაზღაურების მოთხოვნისას?

ეროვნულ სეისმურ ქსელს ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის დედამიწის შემსწავლელ მეცნიერებათა ინსტიტუტი და სეისმური მონიტორინგის ეროვნული ცენტრი მართავს (ქსელის საერთაშორისო კოდი GO, 1988 წლიდან). ინსტიტუტის თქმით, ის აღარ გასცემს ცნობებს მიწისძვრის მომხდარობის დასადასტურებლად, რომლებსაც ადრე მზღვეველებთან წარადგენდნენ, ხოლო მოვლენების შესახებ ინფორმაცია მის ოფიციალურ გვერდზე საჯაროდ ქვეყნდება. მიწისძვრის შემდეგ ნებისმიერი მოთხოვნისთვის შეინახეთ კატალოგის ჩანაწერი თარიღით, დროითა და ადგილმდებარეობით. პოლისების დაფარვა შედარებულია ჩვენს გვერდზე თბილისის მიწისძვრების შესახებ და ჩვენს გზამკვლევში ქონების დაზღვევის შესახებ; იქ განხილული ზოგიერთი პოლისი დაპროექტებისა და მშენებლობის დეფექტებს გამორიცხავს, რაც საპროექტო საბუთების შენახვის კიდევ ერთი მიზეზია.

რისკები და გამონაკლისები

• ქალაქის მნიშვნელობის ნაკვეთის მნიშვნელობად მიჩნევა. მას შეიძლება ცვლიდეს გრუნტი, მიკროდარაიონება ან მინისტრის ბრძანება.
• „ევროკოდის“ სეისმურ დაპირებად აღქმა. ევროკოდი 8 დაშვებული არ არის.
• მოდელური რუკების ნორმასთან შედარება. ეს სხვადასხვა სიდიდეებია.
• ვარაუდი, რომ სახელმწიფომ ყველა ეტაპი ნახა. 15 სამუშაო დღის დუმილი მიღებას ნიშნავს.
• სერტიფიცირებული ინჟინრების მოლოდინი დღევანდელ პროექტებზე. 2026 წლის 20 დეკემბრამდე არა.

ხშირი კითხვები

ისევ მოქმედებს 2009 წლის სეისმური ნორმა?

დიახ. PN 01.01-09-ში ცვლილება ერთხელ, 2012 წელს შევიდა, და 2026 წლის 3 ნოემბრის მდგომარეობით ის არაფრით ჩანაცვლებულა.

ბათუმის საანგარიშო დონე თბილისისაზე დაბალია?

დიახ: 7 ბალი და A = 0,09, თბილისის 8 ბალისა და 0,17-ის საპირისპიროდ. დაბალი საანგარიშო დონე შენობას არც უფრო უსაფრთხოს ხდის და არც უფრო სუსტს; ამას დაპროექტება და შესრულების ხარისხი განსაზღვრავს.

მიიღო საქართველომ ევროკოდი 8?

არა. ევროკოდები 0, 4, 5, 6 და 7 ნებაყოფლობითი გამოყენებისთვისაა დაშვებული; 1, 2, 3 და 8 - არა.

ჩატარებულა ბათუმის კოშკების ოფიციალური შემოწმება სეისმური უსაფრთხოების თვალსაზრისით?

2024 ან 2025 წელს ბათუმის მაღლივი შენობების ოფიციალური კონსტრუქციული ან სეისმური აუდიტი ვერ ვიპოვეთ. იხილეთ ჩვენი გვერდი ბათუმის მაღლივი შენობების შესახებ.

ამოწმებს სახელმწიფო ყველა ახალ შენობას?

არა. ქალაქმა წინა წელს ნებართვამიღებული III და IV კლასის შენობების სულ მცირე ყოველი მეათე უნდა შეამოწმოს; დანარჩენი დეველოპერის კერძო ზედამხედველზეა დამოკიდებული.

დაკავშირებული: საბჭოთა თუ ახალი შენობა, მზიდი კედელი და შავი, თეთრი და მწვანე კარკასი.

წყაროები

1. PN 01.01-09 „სეისმომედეგი მშენებლობა“, დანართი 1, ეკონომიკური განვითარების მინისტრი, 2009 წლის 7 ოქტომბერი (ნანახია 2026 წლის 3 ნოემბერი)
2. №1-1/853 ბრძანება PN 01.01-09-ში ცვლილების შეტანის შესახებ, ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების მინისტრი, 2012 წლის 27 მარტი (ნანახია 2026 წლის 3 ნოემბერი)
3. №369 დადგენილება (ევროკოდი 0), საქართველოს მთავრობა, 2022 წლის 15 ივლისი (ნანახია 2026 წლის 3 ნოემბერი)
4. №412 დადგენილება (ევროკოდები 4, 5, 7), საქართველოს მთავრობა, 2023 წლის 17 ოქტომბერი (ნანახია 2026 წლის 3 ნოემბერი)
5. №236 დადგენილება (ევროკოდი 6), საქართველოს მთავრობა, 2025 წლის 27 ივნისი (ნანახია 2026 წლის 3 ნოემბერი)
6. პროდუქტის უსაფრთხოებისა და თავისუფალი მიმოქცევის კოდექსი, საქართველოს პარლამენტი, 2026 წლის 1 აპრილის რედაქცია (ნანახია 2026 წლის 3 ნოემბერი)
7. სივრცის დაგეგმარების, არქიტექტურული და სამშენებლო საქმიანობის კოდექსი, საქართველოს პარლამენტი, კონსოლიდირებული ტექსტი (ნანახია 2026 წლის 3 ნოემბერი)
8. №255 დადგენილება მშენებლობის ნებართვების შესახებ, საქართველოს მთავრობა, 2019 წლის 31 მაისი (ნანახია 2026 წლის 3 ნოემბერი)
9. №256 დადგენილება ექსპერტიზის შესახებ, საქართველოს მთავრობა, 2019 წლის 31 მაისი, ცვლილებით, რომელიც შეიტანა 2026 წლის 7 ივლისის №315 დადგენილებამ (ნანახია 2026 წლის 3 ნოემბერი)
10. №134 დადგენილება სერტიფიცირების შესახებ, საქართველოს მთავრობა, 2024 წლის 10 აპრილი, ცვლილებებით, რომლებიც შეიტანეს №488 და №316 დადგენილებებმა (ნანახია 2026 წლის 3 ნოემბერი)
11. PN 03.01-09 „ბეტონისა და რკინაბეტონის კონსტრუქციები“, ეკონომიკური განვითარების მინისტრი, 2009 წლის 23 ოქტომბერი (ნანახია 2026 წლის 3 ნოემბერი)
12. საშიშროების სერვისი, EMME2014 მოდელი, EFEHR, ETH Zurich (ნანახია 2026 წლის 3 ნოემბერი)
13. ვარაზანაშვილი, სეისმური საშიშროება საქართველოში, საქართველოს გეოფიზიკური საზოგადოების ჟურნალი, 2021 (ნანახია 2026 წლის 3 ნოემბერი)
14. Onur et al., საშიშროების შეფასება საქართველოში ისტორიული მონაცემების გამოყენებით, Seismological Research Letters, 2020 (ნანახია 2026 წლის 3 ნოემბერი)
15. სეისმური მონიტორინგის ეროვნული ცენტრი, დედამიწის შემსწავლელ მეცნიერებათა ინსტიტუტი, ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტი, თარიღის გარეშე (ნანახია 2026 წლის 3 ნოემბერი)

ცვლილებების ისტორია

• 3 ნოემბერი, 2026 - განმარტება გამოქვეყნდა PN 01.01-09-ის და მისი 2012 წლის ცვლილების, ევროკოდების დადგენილებების, სივრცის დაგეგმარების კოდექსის, №255 და №134 დადგენილებებისა და EFEHR-ის საშიშროების სერვისის საფუძველზე.